Rechtsethiek.nl

Interview Herman Bolhaar, hoogste baas OM, in Pauw & Witteman.

2012-02-17T00:18:00.000+01:00

Herman Bolhaar, voorzitter van het College van procureurs-generaal, spreekt in Pauw & Witteman over de druk op het OM in een concrete casus, de grenzen van eigenrichting, de positie van het slachtoffer, de plek van nabestaanden en over politieke bemoeienis en maatschappelijk verontrusting. Het OM: tussen het streven naar een objectief en rechtvaardig oordeel en emoties.

Bolhaar vertelt tevens over het dilemma - concreet in de Amsterdamse zedenzaak eind 2010 / begin 2011 - tussen transparantie/openheid naar de samenleving en het vermoeden van onschuld / bescherming slachtoffers.

(vanaf 15:30)

Bekijk de video in andere formaten.

Analyse van het betoog van de Raad voor de rechtspraak: 'Verdenking van meineed niet dramatiseren'

2012-02-15T23:01:00.001+01:00

Zoals bekend heeft ook de Raad voor de rechtspraak gereageerd op de vervolging van twee oud-rechters voor meineed. Erik van den Emster, voorzitter van de Raad voor de rechtspraak, kwalificeert de kwestie zelf als een nachtmerrie. Maar is het nu een incident of niet? Een zaak die we niet te zwaar moeten aanzetten? Tijd voor een argumentatieve quick scan.

De argumentatiestructuur:

S. Het effect van deze kwestie moet niet worden gedramatiseerd.

1a. (want) de zaak is een unicum
1a.1a (want) ik ken geen andere voorbeelden van verdenkingen van rechters die onder ede zouden hebben gelogen
1a.1b (en) andere voorbeelden van niet-functionerende rechters die we kennen zijn niet relevant
1a.1b.1 (want) de zaak tegen Kalbfleisch en Westenberg is van een andere categorie
1a.1b.1.1 (want) die andere zaken gingen steeds over menselijke tekortkomingen in de privé-sfeer of bij de uitoefening van hun ambt

1b. (en) de zaak krijgt meer gewicht dan nodig
1b.1a (want) het gedrag van een afzonderlijke rechter straalt nu eenmaal - als automatisme - af op de rechterlijke macht
1b.1b (en) dit is anders dan bij andere beroepen / professionals
1b.1b.1 (want) bij chirurgen zie je dit bijvoorbeeld niet

1c. (en) een andere, minder afwachtende manier van handelen - zoals Nationale ombudsman Alex Brenninkmeijer vorig jaar voorstelde - was niet mogelijk
1c.1 (want) als rechters bezig zijn met lopende procedures, dan past het niet hen voor de voeten te lopen
1c.1.1 (want) het zou echt niet begrepen zijn als er buiten de lopende gerechtelijke procedures nog andere onderzoeken zouden zijn gestart

Analyse deugdelijkheid argumentatie.

Algemeen.
Het betoog zelf is natuurlijk helder. Wel worden een aantal verbindende uitspraken (de rechtvaardiging) verzwegen. Soms logisch, soms discutabel. Deze verzwegen elementen zijn in de structuur hierboven trouwens niet opgenomen. De hoofdstructuur is nevenschikkend (zie onder argument 1a) van aard.

Argument 1a. de zaak is een unicum
De verzwegen rechtvaardiging is dat als iets een unicum is, dan moet je het niet dramatiseren. Dit vraagt om toelichting. De geschiedenis kent immers genoeg unieke voorvallen met een enorme impact. Een impact die ook gerechtvaardigd lijkt te kunnen worden. Zo zorgde de Cafébrand Volendam 2000/2001 bij veel gemeenten voor een strenger handhavingsbeleid (volgens veel mensen was dit terecht; zie bronnen voor een voorbeeld). De eigenschap uniek-zijn is an sich dus geen reden om iets niet te dramatiseren. Nu wordt hier reeds op geanticipeerd: juist omdat nog meer argumenten worden aangedragen, mogen we aannemen dat het argument zelf nog niet als toereikend wordt gezien. De hoofdstructuur wordt nevenschikkend van aard.

De ondersteuning in dit argument is trouwens minimaal. Dat de voorzitter geen andere incidenten kent, zal niet direct overtuigen (helemaal nu deze kwestie sinds 1994 speelt). Ik ken niemand die "Sam" heet. Toch schijnt dit een veel gekozen voornaam te zijn.

De bewering in 1a.1b.1.1 ("de andere zaken gingen steeds over menselijke tekortkomingen in de privé-sfeer of bij de uitoefening van hun ambt") moeten we mogelijk niet aanvaarden. Wat wordt bedoeld met "een menselijke tekortkoming bij de uitoefening van het ambt" en in hoeverre verschilt dit nu wezenlijk van de huidige meineed-kwestie? Is het verschil de (verkeerde) intentie? Dit miskent dat menselijk foutief gedrag juist een groot grijs gebied kent. Mogen we daarnaast wel zoveel nadruk leggen op de intentie van de rechters in kwestie (nog los van de juridische vraag of hier daadwerkelijk sprake is van enige 'slechte intentie')? Ook rechters die zonder opzet niet naar behoren functioneren, komen immers in de media. Dit brengt ons direct bij argument 1b.

Argument 1b. de zaak krijgt meer gewicht dan nodig
Argument 1b lijkt te kort door de bocht. Als we de cirkelredenering van het hoofdargument vergeten (we moeten het niet dramatiseren want de zaak krijgt meer gewicht dan nodig) dan is hier sprake van een (1) analogie-argumentatieschema en (2) een causaal-argumentatieschema. De stelling is dat gedrag van een individuele rechter afstraalt op de gehele beroepsgroep én dat dit anders is dan bij andere andere professionals. Wie echter de onderwijs of zorg volgt, weet dat de analogie discutabel is. Vandaag werd bijvoorbeeld bekend dat de Haagse Hogeschool één medewerker heeft aangesteld op basis van prestatiebeloning. Het mag duidelijk zijn dat dit voorval uitstraalt naar het gehele Hoger Onderwijs. Nu gaat de analogie niet helemaal op maar naast de rechtspraak liggen meer 'instituten' onder een vergrootglas. Denk ook aan de advocatuur.

Het causale deel lijkt daarnaast juist de stelling te ontkrachten. Als vastgesteld kan worden dat het gedrag van een individuele rechter afstraalt op de gehele rechtspraak, dan is iedere aandacht die aan een zaak als deze wordt gegeven toch prima? De voorzitter: 'Feit is dat dit incident schadelijk is voor het vertrouwen van de burger in de rechtspraak.'. Als dit inderdaad een gegeven is dan is zelfs dit incident belangrijk.

Argument 1c. een andere, minder afwachtende manier van handelen was niet mogelijk
Het derde nevenschikkend argument is minder relevant. Stel we omarmen zelfs het argument en we moeten inderdaad concluderen dat een andere handelingswijze geen optie was. Dit maakt het incident niet minder 'dramatisch'. Niet de aanpak van de rechtspraak zelf in deze kwestie staat immers ter discussie als wel het gedrag van de twee rechters. Het argument mag niet overtuigen wat betreft dit standpunt. Misschien is het geen argument maar een nieuw standpunt?

Voorlopige conclusie
De argumentatie vraagt om meer toelichting.

Bronnen en verwijzingen.
• 'Verdenking van meineed incident, maar realiteit', Raad voor de rechtspraak, 09-02-2012
• Raad voor de Rechtsspraak: liegende rechters fout maar niet ernstig, HP/De Tijd, 09-02-2012
• Micha Kat over Kalbfleisch-gate: ‘Dit slaat een bres in het vertrouwen in de rechtspraak’, HP/De Tijd, 04-02-2012
• Op de toga van de rechter mag geen enkele vlek zitten, De Pers, 05-02-2012
• Hogeschool betaalde per diploma, Powned, 15-02-2012
• Nota Integrale Handhaving, visie op de handhaving en handhavingsbeleid gemeente De Ronde Venen, Overheid.nl, 30-01-2003

De autonomie van de verslaafde vs de onafhankelijkheid van de advocaat

2012-02-15T20:42:00.000+01:00

In De Stentor vandaag een kort artikeltje over een advocaat die tegen de wens van cliënte in een zaak laat aanhouden. Op het snijvlak van autonomie (cliënte) en onafhankelijkheid (advocaat).

• Advocaat negeert wens cliënte, De Stentor, 15-02-2012

Britse regering weigert eerherstel Alan Turing: de wet was de wet en dat kon hij weten

2012-02-12T11:13:00.003+01:00

Ik werd nog gewezen op de interessante casus van Alan Turing: op het snijvlak van rechtvaardigheid en rechtmatigheid. Of zoals sommige comments aangeven: tussen LAW (natural law) en law (positief recht). De geniale Britse informaticus en wiskundige Alan Turing - een autoriteit in zijn vak en geroemd om zijn rol tijdens WOII - werd in 1952 vervolgd voor het hebben van een homorelatie. Zijn straf: gevangenisstraf in te ruilen tegen chemische castratie met oestrogeeninjecties. Turing liet het uiteindelijk niet zover komen en pleegde zelfmoord in 1954.

Anno 2012 wordt de straf als onrechtvaardig gezien. Homo's veroordelen tot chemische castratie is om meerdere reden gelukkig nu ondenkbaar. Ook in juridische zin. In de jaren zestig was dit in het Verenigd Koninkrijk echter nog wel geldend recht (rechtmatig).

Zou het niet beter zijn om het vonnis achteraf nietig te verklaren? Meerdere instanties en mensen (zelfs in petitievorm) vonden - 100 jaar na de geboortejaar van Turing - van wel en deden opnieuw een verzoek hiertoe aan de huidige regering. Het is tijd voor postuum eerherstel. De Britse regering oordeelde afgelopen week dat een nietigverklaring er echter niet in zat en volgde hierbij de vorige regering: 'we gaan het vonnis niet herroepen'. Premier Gordon Brown had in 2009 reeds excuses aangeboden maar meer zit er niet in.

De Minister of State van het Ministerie van Justitie, Lord McNally, wijst er nog op dat Turing destijds veroordeeld is op basis van geldend en dat hij dit kon weten. Het is niet aan de Britse regering om dit te veranderen maar enkel om herhaling in de toekomst te voorkomen:

"A posthumous pardon was not considered appropriate as Alan Turing was properly convicted of what at the time was a criminal offence. He would have known that his offence was against the law and that he would be prosecuted."

Meer lezen:
• Government rejects a pardon for computer genius Alan Turing, The Guardian, 07-02-2012
• Government rejects pardon request for Alan Turing, BBC, 06-02-2012
• PM apology after Turing petition, BBC, 11-09-2009
• Alan Turing, Wikipedia

Geen parkeerboetes voor gezagsdragers Haren: het inductiemechanisme.

2012-02-11T23:16:00.000+01:00

In Haren hoefden gezagsdragers jarenlang opgelegde parkeerboetes niet te betalen. Ambtenaren vernietigden opzettelijk en met regelmaat bonnen van opeenvolgende burgemeesters, wethouders en ambtenaren. Interessant is dat het gebruik om de parkeerboetes te vernietigen, ontstond omdat het voor hen onnodig omslachtig werd gevonden om een formeel bezwaarschrift te schrijven. Natuurlijk moesten gewone burgers wel een bezwaarschrift indienen.

Het is bekend dat kleine vergrijpen kunnen uitgroeien tot grote misdaden (van kruimeldiefstal tot bankoverval). O.a. Muel Kaptein schrijft hierover in zijn boek 'Waarom goede mensen soms de verkeerde dingen doen'. Twee mechanismen kunnen volgens Kaptein bij niet-integer gedrag van toepassing (blz. 140). Het eerste mechanisme is escalerend commitment: het gevoel dat er geen weg meer terug is en dat men door moet gaan. Het tweede mechanisme is het inductiemechanisme: de normen en waarden van de betrokkenen zijn zo veranderd dat men de overtreding niet meer als zodanig ziet. Zo kan binnen een organisatie een kleine fraude in de boekhouding uitgroeien tot een schandaal.

In Haren lijkt het laatste het geval te zijn.

• Gemeente Haren verscheurde jarenlang parkeerboetes van gezagsdragers, Volkskrant, 11-02-2012
• M. Kaptein, Waarom goede mensen soms de verkeerde dingen doen, Business Contact, 2011

Gedrag rechters onderzocht na uiting twijfel door andere rechters.

2012-02-11T10:31:00.001+01:00

NRC Handelsblad meldt dat twee strafrechters in Breda voorlopig geen zaken meer doen in afwachting van de uitkomst van een onderzoek naar “serieuze integriteitschending”. De twee rechters hebben mogelijk een ontoelaatbaar overleg met de officier van justitie gehad inzake een deskundige. Een overleg dat niet werd gemeld toen hun zaak voor de wrakingskamer kwam. De krant meldt dat president Henk Naves van de rechtbank in Breda de twee magistraten om deze reden “in de luwte heeft gezet”.

De kwestie kwam aan het rollen nadat andere rechters de zaak overnamen en hun twijfel uitspraken. Een teken dat het rechtssysteem op dit punt adequaat lijkt te werken? Of is het enkel een teken van moed?

• Rechters om integriteit van strafzaken gehaald, NRC, 11-02-2012

Moet de overheid zo open en transparant mogelijk zijn? De 8 uitgangspunten van de Nationale ombudsman

2012-02-11T00:10:00.003+01:00

Gisteren schoof in de BNR Friday Move Alex Brenninkmeijer aan. Een aantal malen verwees hij naar de 8 punten van een open overheid. Maar wat is nu de visie van de Nationale ombudsman op een open overheid? Een overzicht van de uitgangspunten (die - en dat is op zich theoretisch merkwaardig - voortkomen uit normen):

1. Maak zoveel mogelijk overheidsinformatie actief openbaar zodat iedereen zich een eigen oordeel kan vormen over bestuurlijke aangelegenheden.

2. Lever informatie zo aan dat deze goed toegankelijk is en zo mogelijk in de vorm waarin de verzoeker dat wenst.

3. Beschouw een verzoek om informatie niet primair als een WOB-verzoek. Stelt u zich coöperatief op en geef de gevraagde informatie ruimhartig tenzij er zwaarwegende belangen zijn die geheimhouding rechtvaardigen, zoals de privacy van personen.

4. Vermijd een juridische strijd rond het al dan niet verstrekken van overheidsinformatie. Als redelijkerwijs discussie mogelijk is over het al dan niet openbaar maken, ga dan een open gesprek aan en bekijk welke informatie bijdraagt aan transparantie voor de geïnteresseerde burger.

5. Respecteer de bijzondere rol van volksvertegenwoordigers en voelt u zich steeds medeverantwoordelijk voor het volledig en juist informeren van hen.

6. Respecteer de bijzondere rol van journalisten en de media bij het verkrijgen van overheidsinformatie en handel verzoeken om informatie voortvarend af zodat de vrijheid van nieuwsgaring effectieve bescherming vindt.

7. Als informatie niet direct beschikbaar is in de vorm van bestaande documenten overleg dan op welke wijze in redelijkheid aan de informatiebehoefte tegemoet gekomen kan worden. Maak daarbij afspraken over een redelijke tijdsplanning.

8. Als er strijd ontstaat over het al dan niet verstrekken van informatie stelt u zich dan primair de vraag welk maatschappelijk belang met de strijd gediend is en welk aandeel u of uw overheidsorganisatie heeft in deze strijd.

• Visie van de Nationale ombudsman op een open overheid, Nationale ombudsman, 2012
• BNR Friday Move, BNR, 10-02-2012

Zegt het schrappen van een deel van het interview met ex-D66-leider Dittrich iets over de cultuur binnen het OM?

2012-02-10T22:41:00.002+01:00

NRC Handelsblad meldt dat het Openbaar Ministerie heeft geweigerd in Opportuun een deel van het interview te publiceren met de voormalige D66-leider Boris Dittrich. Het OM vond - zo wordt gesteld - dat Dittricht “te gevoelige” opvattingen verkondigde over de vervolging van Jorge Zorreguieta. Zegt deze censuur ook iets over het vervolgingsbeleid van justitie? Dittrich vreest het ergste. Terecht of betreft het duidelijk twee verschillende organisatie-onderdelen?

• OM schrapte interview met ex-D66-leider Dittrich in eigen blad om Zorreguieta, NRC, 12-02-2012
• Opportuun, OM

Laat de notaris zich foppen door de 'klaargestoomde' demente?

2012-02-09T22:42:00.001+01:00

In de NRC van vandaag is de reactie te lezen van Geertjan Sarneel, voorzitter van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie, op het artikel van Philip Kooke van 3 februari in dezelfde krant. Kooke stelde in zijn artikel dat van notarissen niet kan worden verwacht dat zij dementie kunnen herkennen. Medische professionals vinden het immers ook al lastig genoeg. Kooke schreef het stuk naar aanleiding van de komst van het stappenplan dementie.

Sarneel stelt dat het betoog van Kooke te eenzijdig is:

'Zo gaat hij volledig voorbij aan het principiële recht van zelfbeschikking, waarbij anderen niet zomaar kunnen ingrijpen in iemands leven [...] Het recht van iemand om zijn nalatenschap te regelen zoals hij dat zelf wil, is zo sterk juridisch verankerd dat de notaris bij wet verplicht is een testament op te maken als iemand daarom vraagt. De notaris behoort daarbij te allen tijde kritisch te beoordelen of de rechtszekerheid die hij met zijn dienstverlening biedt, goed is gewaarborgd. [...]'

Een aardige discussie. Abonnees kunnen meer lezen in:
• Notaris laat zich foppen bij 'klaargestoomde' demente; Misbruik van verzorgers bij dementie blijft op de loer liggen, NRC (abonnee), 03-02-2012
• 'Klaargestoomde' demente heeft ook recht op notaris, NRC (abonnee), 09-02-2012

Lector Saxion zet (ook) studenten fiscaal recht aan tot ethische reflectie.

2012-02-03T15:32:00.002+01:00

Op dinsdag 31 januari 2012 heeft Ruud Welten zijn lectorale rede houden, getiteld: 'Gij zult maatschappelijk verantwoord ondernemen!" Het is een pleidooi van Welten zoals we van hem kennen: voor een doorleefde bedrijfsethiek. Tegelijkertijd werd Welten formeel geïnstalleerd als lector van het lectoraat Ethiek. Ondanks dat het lectoraat zich niet primair richt op juristen, wordt in de lectorale rede wel duidelijk wat de insteek van Welten is en waarom deze ook juristen kan aanspreken. Treffend (uit de rede, pagina 27):

"In een sessie met Saxion-studenten fiscaal recht (van de Academie Financiën, Economie & Management) heb ik de studenten anderhalf uur lang uitgehoord over het waarom van het vak waarvoor ze leren. Waarom zit je hier? “Om les te volgen”. Waarom volg je les? “Om tentamen te kunnen doen”. Waarom doe je tentamen? “Om een diploma te halen”. Waarom haal je een diploma? “Om het vak van fiscalist te kunnen gaan uitvoeren”. Waarom word je fiscalist? “Om mensen te helpen met hun belastingaangifte”. Waarom de belastingaangifte? “Omdat het zorgt voor een eerlijke verdeling”. Waarom eerlijke verdeling? “Zodat alle mensen genoeg geld hebben”. Toen werd het wat moeilijker. Waarom moeten alle mensen genoeg geld hebben? “Omdat ze in hun onderhoud moeten kunnen voorzien.” Waarom? “Omdat dat nodig is om.....” En uiteindelijk kwam het hoge woord eruit: “...om gelukkig te zijn”. Het klinkt misschien wat contraintuïtief, maar ook de belastingdienst heeft uiteindelijk het geluk van allen op het oog. De zogenaamde ‘morele dilemma’s’ van de fiscalist op de werkvloer werden daarmee opgelost. De studenten waren, in elk geval voor even, in staat om vanuit het hogere doel van hun handelen te denken. De achterliggende gedachte voor Aristoteles is niet zo zeer efficiëntie of strategie, maar geluk: eudaimonia, ofwel een geslaagd leven leiden. Een leven dat de moeite waard is om geleefd te worden."

We wensen hem - oprecht - succes en geluk.

• Haal zombie-ethiek uit het bedrijfsleven, Scienceguide / Saxion, 01-02-2012
• Ebook: Lectorale rede Welten, Lectoraat Ethiek, Scienceguide / Saxion, 31-01-2012
• Website Lectoraat Ethiek, Saxion

OM vervolgt oud-rechter en oud-NMA-voorzitter voor meineed (update)

2012-02-03T15:13:00.001+01:00

Het Openbaar Ministerie Utrecht heeft bekend gemaakt dat ze oud-rechter Hans Westenberg en oud-NMA-voorzitter Pieter Kalbfleisch gaan vervolgen wegen meineed. Een uitzonderlijke beslissing. Onderzoeksresultaten geven de officier van justitie echter genoeg aanleiding om tot vervolging over te gaan. Ten aanzien van de oud-rechter gaat het om drie gevallen van meineed (2006 en 2010) en in het geval van de oud-NMA-voorzitter om twee gevallen (2010). Alle gevallen betreffen civiele zaken. De Rechtbank Utrecht heeft het voornemen om de zaak (regiezitting) in de tweede helft van april te behandelen.

In de studio van Nieuwsuur reageert Erik van den Emster, voorzitter van de raad voor de Rechtspraak.

Overige video's:

• OM Utrecht vervolgt oud-rechter en oud-NMA-voorzitter voor meineed, OM, 03-02-2012
• Twee rechters Chipsholzaak vervolgd wegens meineed, NRC, 03-02-2012

België: ereadvocaat krijgt klappen van wildplasser

2012-02-02T14:19:00.000+01:00

Het berispen van een dakloze wildplasser liep voor ere-advocaat (eretitel gegeven door de Orde aan een oud-advocaat) A.D. uit Kortrijk niet goed af. Zo meldt het Nieuwsblad.be. Toen hij de zwerver die tegen zijn woning plaste in de kerstperiode aansprak, kreeg hij een paar klappen. De advocaat van de zwerver: van een kale kun je niet plukken.

• Advocaat krijgt slaag van wildplasser, Nieuwsblad.be, 01-02-2012

'Literatuur vergroot je empathie'

2012-02-01T23:05:00.001+01:00

In het NRC van 31 januari is een interview te lezen met Mr. Jeanne Gaakeer, behalve raadsheer ook bijzonder hoogleraar Rechtstheorie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Haar stelling: het is belangrijk dat juristen (met name rechters) nooit vergeten dat wat zij op papier voor zich zien niet het leven is. Juist in de (gewone) literatuur is voor juristen veel te leren. Een interview vol mooie stellingen:

"Bij juristen ligt de nadruk vaak te sterk op het regelkarakter. Dat is een enorme verschraling. Als je niet uitkijkt, ben je bezig zaken op te lossen alsof het logische syllogismen zijn: als a, dan b, enz. Het literaire verhaal kan je juridische blik ontwrichten."

Gaakeer: door boeken worden onze ogen geopend. Verhalen kunnen tunnelvisie voorkomen; het inzicht geven dat het recht soms geen recht doet. Dat je aandacht hebt voor de mens als auteur van zijn eigen verhalen als je aandacht hebt voor de verhalen van de ander. Waarbij ook ons eigen leven verhaald wordt.

Het artikel verdient een vrije publicatie maar is enkel beschikbaar voor abonnees. Over Aristoteles, over het inleven in de situatie, het bewust opschorten van ongeloof (!) en waarom we beter af zijn met empathische juristen.

• 'Jurist moet romans lezen', NRC (abonnee), 31-01-2012

Oplichting Haagse advocaat / hogeschooldocent

2012-02-01T22:31:00.002+01:00

De Telegraaf berichtte gister over de Haagse advocaat die verdacht wordt van oplichting van verschillende cliënten. Hij maakte hierbij misbruik van het gegeven dat veel van deze cliënten de taal niet goed machtig waren. Ook stak hij, zo meldt de krant, geld van partijen waartegen zijn klanten procedeerden in zijn zak.

Detail in het artikel: de advocaat is ook werkzaam als docent Nederlands recht bij de Haagse Hogeschool. Geeft het laatste hem nu een extra morele verantwoordelijkheid? En maakt het gestelde wangedrag als advocaat hem direct ook incompetent als docent?

• Eigen zaakjes eerst, Telegraaf, 31-12-2012

Advocatenorde: ontwikkeling richtlijn voor werven cliënten

2012-01-31T20:22:00.001+01:00

Omdat voor veel advocaten het nog onduidelijk is wat wel en niet mag wat betreft het werven van cliënten, gaat de Orde van Advocaten een landelijke richtlijn opstellen met voorwaarden waaronder zij cliënten mogen werven. De huidige regels zijn te onduidelijk en vragen om een landelijk protocol. O.a. Nieuws.nl bericht.

• Advocaten werken aan protocol voor werven cliënten, Nieuws.nl, 31-01-2012

Ons morele brein doet niet aan morele kosten-baten-analyses?

2012-01-31T18:34:00.003+01:00

De Trouw bericht over een neurologische studie waaruit blijkt dat ons brein bij ethische dilemma's geen simpele kosten-baten-analyse maakt. Als een berekening er niet aan te pas komt, raakt dit direct het utilistische denken.

De bioloog Arri Eisen, zo stelt de krant, gaat nog een stap verder. Eisen stelt dat gezien het onderzoek het daarom ook geen zin heeft om over moraal te discussiëren. Een houdbare conclusie?

De studie is na te lezen via The Philosophical Transactions of the Royal Society.

• Ons brein doet aan moraal, niet aan kosten-baten-analyses, Trouw, 31-01-2012
• The price of your soul: neural evidence for the non-utilitarian representation of sacred values, Philosophical transactions of the royal society, Januari 2012

Hoe de Klimop-zaak uit te leggen? Via Playmobil-poppetjes.

2012-01-31T17:02:00.002+01:00

Verschillende media melden dat Rechtspraak.nl (beter, het gerechtsbestuur van de rechtbank Haarlem) een uitleg geeft over de Klimop-zaak via Playmobil-poppetjes. De soep wordt echter niet zo heet gegeten als ze wordt opgediend. Het betreft namelijk maar een klein deel van een verder informatief filmpje. Voor de liefhebber:

• Rechter legt vastgoedfraude uit met playmobil, Reformatorisch Dagblad, 31-01-2012

Vlaamse rechter veroordeelt wegpiraat tot lezen A.F. Th. van der Heijden's Tonio (update)

2012-01-30T20:54:00.002+01:00

De Belgische politierechter D'Hondt heeft een wegmisbruiker naast een boete ook veroordeeld tot het lezen van een boek van A.F.Th. van der Heijden. De opdracht is om Tonio te lezen met als doel de overtreder te laten inzien wat gevaarlijk rijgedrag kan veroorzaken. Dit meldde o.a. de Volkskrant. Het boek gaat over het verlies van zijn enige zoon in mei 2010 door een verkeersongeval.

Van der Heijden is verheugd met de beslissing van de politierechter, zo meldt De Standaard:

‘Als de wegpiraat daardoor tot inkeer komt, dan heb ik het in elk geval niet voor niets geschreven'

• Belgische snelheidsduivel moet boek A.F. Th. van der Heijden lezen>, Volkskrant, 28-01-2012
• Van der Heijden: ‘Hopelijk krijgt uitspraak navolging', De Standaard, 30-01-2012
• ‘Kleine kans dat verplichte literatuur blijft hangen’, De Stentor, 31-01-2011
• Recensie: Tonio. Een requiemroman – A.F.Th. van der Heijden, Vrij Nederland, 31-05-2011

Onderzoek toezicht advocatuur door Rein Jan Hoekstra. De juiste keuze?

2012-01-30T11:26:00.000+01:00

Diverse media berichten dat oud-informateur en voormalig lid van de Raad van State Rein Jan Hoekstra het toezicht op de advocatuur gaat controleren. Hoekstra kreeg het verzoek van de Nederlandse Orde van Advocaten. De vraag is in hoeverre het huidige systeem van toezicht door lokale dekens voldoende garantie geeft voor kwaliteit, objectiviteit en integriteit van de advocatuur.

Hoekstra is zelf oud-advocaat maar dat lijkt de objectiviteit van het onderzoek niet in de weg te gaan staan. Hij was namelijk van 1965 tot en met 1970 werkzaam in deze rol en lijkt hiermee op gepaste afstand te staan. Wel kwam Hoekstra vorig jaar in het nieuws in verband met de inkomsten die hij verwierf door allerlei bijbanen. Uit onderzoek van de NRC bleek dat Hoekstra ten onrechte een vergoeding kreeg als lid van de commissie-De Veer, die de integriteit bij de materieeldienst van Defensie onderzocht.

Hoekstra zou tevens in 2011 onderzoeker worden naar de vermeende angstcultuur bij het COA (Centraal orgaan Opvang Asielzoekers). Omdat dit onderzoek in opdracht van de Raad van Toezicht (RvT) van het COA plaatsvond, bestond er bij de start van het onderzoek bij enkele politieke partijen twijfel over de onafhankelijkheid van het onderzoek. De twijfel betrof hier niet Hoekstra maar enkel de opdrachtgever (de RvT). Minister Leers stelde vervolgens een groot onderzoek naar het COA in. Dit onder leiding van prof. Michiel Scheltema.

Bronnen:
• Rein Jan Hoekstra wordt systeemtoezichthouder advocatuur, Advocatie, 30-01-2012
• CV Rein Jan Hoekstra, Parlement.com, januari 2012
• Ook CDA’er Hoekstra verdient te veel, NRC, 03-06-2011
• Kamer niet tevreden over COA-onderzoek, InOverheid.nl, 29-09-2011
• VVD’er Hermans onder vuur om COA, De Pers, 28-09-2011
• Leers stelt groot onderzoek COA in, NOS, 30-09-2011

Braeckman & Boudry: de gerechtelijke procedure als voorbeeld van zelfcorrectie (tunnelvisie)?

2012-01-27T23:03:00.001+01:00

Op dit moment 'De Ongelovige Thomas heeft een punt, een inleiding voor kritisch denken' aan het lezen. In het boek geven Johan Braeckman en Maarten Boudry de lezer advies in het kritisch denken. Natuurlijk ontbreekt de confirmation bias (ook wel bevestingvooroordeel) niet. Een vooroordeel dat, zo beschrijven de auteurs (2011, bladzdijde 51) op verschillende niveaus zich kan manifesteren.

Braeckman & Boudry stellen dat het bevestigingsvooroordeel echter in gunstige zin kan worden omgebogen en onderbouwen dit - nu wordt het interessant - o.a. met de inrichting van de gerechtelijke procedure. Hun stelling is dat doordat een partij (bijvoorbeeld aanklager) alles op alles zet om een eigen hypothese over bijvoorbeeld een moord te staven, dit niet tot problemen hoeft te leiden (tunnelvisie) omdat de andere partij (verdediger) daar even ijverig aan mee doet. Dit noemen ze zelfcorrectie binnen de sociale context.

Hierdoor vindt, zo stellen Braeckman & Boudry, de zelfcorrectie ook plaats op individueel psychologisch niveau. Een kritische partij anticipeert namelijk reeds op de strenge kritiek die hij van zijn opponent mag verwachten. Dit biedt weerstand aan de verleiding van de confirmation bias.

Dat dit geen garanties geeft, weten we (al is dit voor de wetenschappelijk methode niet anders). Tot nu toe is het boek een aanrader. De stelling van Braeckman & Boudry zal - natuurlijk onder verwijzing - worden opgenomen in de volgende editie van het boek "Kritisch denken in de rechtspraktijk".

• De ongelovige Thomas heeft een punt
Een handleiding voor kritisch denken, Houtekiet, september 2011

Drogreden van de dag: de argumentum ad legis van Stichting Brein

2012-01-27T13:46:00.001+01:00

De legalistische drogreden (argumentum ad legis, soms de verwijzing-naar-recht-drogreden) is de denkfout die gemaakt wordt als wordt gesteld dat een handeling ethisch niet juist is omdat met de handeling de wet wordt overtreden. Of het recht in het algemeen. Het is een vorm van een autoriteitsdrogreden waarbij de autoriteit de wet is.

Waarom zou het een denkfout zijn? Omdat het recht ook niet-ethisch kan zijn. Denk aan de Apartheidswetten in Zuid-Afrika in de jaren ‟80/‟90 van de vorige eeuw. Of - altijd oppassen met het voorbeeld - het recht tijdens WOII. Daarnaast is het recht natuurlijk nooit statisch. Ook dit kan een legalistische drogreden opleveren. Vandaag zien we hiervan een mooi voorbeeld:

Nu.nl bericht dat UPC en T-Mobile besloten hebben om The Pirate Bay niet te blokkeren. Ze voldoen hiermee niet aan een verzoek van de Stichting Brein. De stichting zou graag zien dat de providers de site zouden blokkeren gezien de uitspraak van de Haagse rechtbank eerder deze maand.

Stichting Brein liet vervolgens aan NU.nl weten dat zij de standpunten van UPC en T-Mobile zowel juridisch als ethisch onjuist te vinden. Waarom zou dit ethisch onjuist zijn?

"Ze werken bewust mee aan het in stand houden van een veroordeelde website", aldus directeur Tim Kuik, volgens Nu.nl.

Dit lijkt een argumentum ad legis. Het feit dat de rechtbank t.a.v. twee andere providers een bepaalde uitspraak heeft gedaan maakt nog niet dat het daarom per definitie ethisch niet juist zou zijn als andere providers de uitspraak naast zich neer leggen. Daarnaast is The Pirate Bay niet veroordeeld. Daarbij speelt - los van de vraag of daadwerkelijk sprake is van gelijke gevallen - ook nog dat hoger beroep is aangetekend. Het niet-opvolgen van een rechterlijke uitspraak, die andere organisaties betreft en die nog in procedure is, is niet direct als "ethisch onjuist" te kwalificeren.

De legalistische drogreden / verwijzen naar het recht-drogreden / argumentum ad legis:
- A is ethisch juist omdat er geen regeling is die het verbiedt
- A is ethisch niet juist omdat het verboden is in recht/wet

• Ook T-Mobile blokkeert The Pirate Bay niet, Nu.nl, 27-01-2012

VS: Wanneer weet je dat je als advocaat te hard werkt?

2012-01-26T23:18:00.002+01:00

Als je een pistool pakt als iemand belletje aan het trekken is?

Sommige advocaten trekken echter wel op tijd een grens. Advocatie heeft een interview met Fleur Brockhus, schrijfster van het boek De Urenfabriek. Over het hectische leven van een advocaatstagiaire op de Zuidas.

• Lawyer accused of holding teen at gunpoint after prank, ABC13, 25-01-2012
• Schrijfster werd gek van de urenfabriek die Zuidas heet, Advocatie, 26-01-2012

Nieuws!! België: rechter bekent dat hij ook soms te hard heeft gereden.

2012-01-26T22:44:00.000+01:00

Nieuws? Zie het artikel in Het Belang Van Limburg. Hooguit de veronderstelling is interessant: klopt het dat rechters zelden in functie toegeven dat ze ook wel eens snelheidsovertredingen begaan? En normatief: behoort een rechter - los dat het zelden relevant zal zijn - hierin terughoudend te zijn?

• Politierechter bekent dat hij geflitst werd, HBVL.be, 26-01-2012

'Rechters kiezen gelijkheid boven godsdienstvrijheid'. Het redelijke midden als alternatief?

2012-01-26T21:36:00.001+01:00

Onderzoek toont aan dat Europese en Noord-Amerikaanse rechters gelijkheid en non-discriminatie verkiezen boven godsdienstvrijheid. De vraag is echter of dit wenselijk is, zo stelt Oxford-filosoof Roger Trigg in een nieuwe studie. De Trouw bericht.

Trigg prefereert het redelijke compromis, een overwogen midden:

‘In my book, I am calling for these rights to be balanced. There should not be a hierarchy of rights, but it should be possible to take account of all of them in some way. Reasonable accommodation’ ought to be the standard.'

• 'Rechtbanken EU en VS beknotten religievrijheid', Trouw, 26-01-2012
• Courts endangering religious freedom, academic claims, University of Oxford, 25-01-2012

Cassatieadvocaat met naam en toenaam geschrapt. Noodzaak tuchtregister wordt hiermee bevestigd?

2012-01-23T09:00:00.023+01:00

Het Hof van Discipline in Den Bosch heeft op 13 januari 2012 de Haagse cassatieadvocaat Paul Garretsen geschrapt van het tableau. Zo meldde Advocatie.nl naar aanleiding van een persbericht van de Haagse deken Ernst van Win vorige week. Interessant is dat de advocaat met naam en toegang wordt genoemd omdat "de Orde helder en duidelijk wil communiceren wanneer iemand definitief niet meer als advocaat mag optreden", zo meldt Advocatie.nl.

Het voorval lijkt aan te tonen dat een tuchtregister niet snel genoeg kan komen. We hebben immers aan Advocatie.nl te danken dat dit voorval "bekend" wordt. Was het voor de gewone rechtzoekende te achterhalen? Ter overweging: de persberichten van de Haagse Orde van Advocaten staan zelf niet op de site van orde; de uitspraken op tuchtrecht.nl zijn - als gewoonlijk - geanonimiseerd en op de site van de Orde van Advocaten (alleadvocaten.nl) kan een advocaat met een gelijke achternaam worden teruggevonden (de oplettende burger zal wel zien dat het een andere stad betreft). Particuliere sites die ondertussen overzichten geven met advocaten lopen ondertussen wat betreft de geschorste advocaat zelfs achter (neem http://www.advocatenoverzicht.nl) en tonen de advocaat nog in de overzichten. Aan de andere kant: alle belanghebbenden zullen normaal gesproken met de schrapping bekend zijn?

• Met naam en toenaam: cassatieadvocaat Garretsen geschrapt, Advocatie, 18-01-2012
• Uitspraak LJN: YA2348, Tuchtrecht.nl, 13-01-2012

Mag een rechtshandhaver (politie) selecteren op basis van huidskleur?

2012-01-22T18:15:00.001+01:00

De Burgemeester Daleslezing 2012 werd dit jaar uitgesproken door de Nationale Ombudsman Alex Brenninkmeijer. De lezing werd in 1998 voor het eerst gehouden en heeft als doel om een visie te geven op de werking van artikel 1 van de Grondwet. Brenninkmeijer heeft een interessant betoog waarin hij ook de valkuilen van ons verstand expliciet aan de orde brengt. Of zoals hij het mooi verwoordt: de short cuts van ons verstand. Zo zijn we, zo stelt Brenninkmeijer terecht, geneigd om een standpunt dat we op het eerste gezicht innemen onredelijk lang vast te houden, we zijn geneigd tot generaliseren en we zijn geneigd om onze vooroordelen te bevestigen. Tunnelvisie ligt op de loer. Maar, zo waarschuwt Brenninkmeijer ons, het kan ook bewust dan wel onbewust leiden tot discriminatie en ongelijke behandeling:

"Tegelijkertijd moet ik erkennen dat die short cuts uiteindelijk onrecht doen aan degenen of de situatie die ik beoordeel. Deze short cuts vormen of we willen of niet een bedreiging voor non-discriminatie. Het is daarom noodzakelijk dat we steeds weer bereid zijn om onze oordelen – die vaak vooroordelen blijken te zijn – te toetsen aan het ideaal van gelijke behandeling en non-discriminatie."

Brennikmeijer constateert echter dat politici en mensen in de media veelal geen positieve bijdrage hieraan leveren en het liefst onze onderbuikgevoelens willen bevestigen. Als je tolerant bent, genuanceerd wilt zijn, dan ben je niet meer van deze tijd. De vraag is of dit wel past bij de voorbeeldfunctie die ze hebben (met bijkomende verantwoordelijkheid). Helemaal nu het recht op vrije meningsuiting opgerekt lijkt te worden tot het recht om te beledigen, zonder dat de vraag opkwam wat het effect van de belediging is en wanneer een provocerend debat zin heeft:

"Met ruwe woorden zetten politici beelden neer die voor veel mensen 'maatgevend' worden. Door veel media-aandacht en politieke aandacht voor incidenten rond onderwerpen die tot het wegzetten of zelfs tot uitsluiting leiden – veelal verbonden met vreemdelingen – ontstaat als vanzelf een negatieve stemming in onze samenleving."

Wat volgt is de oproep tot dialoog. Een dialoog die gericht moet zijn de ander te ontmoeten. Het discussiëren in termen van wij-zij en het benadrukken van enkel sentimenten past daar niet bij. Een gesprek aangaan met de ander is echter lastig, vraagt tijd en moed.

"En bij gebrek aan deze moed zien we in deze tijd te vaak de rechtsstrijd of politieke strijd ontbranden. De politie wordt erbij gehaald, de aangifte wordt opgemaakt, Justitia moet geblinddoekt een oordeel uitspreken. Vaak volgen langdurige belastende juridische procedures die de strijd moeten beslechten en als dat tot een onbevredigend resultaat leidt en dan moeten er nieuwe regels komen."

Tot zover het betoog. M.i. vraagt één passage om extra bestudering. Brenninkmeijer beschrijft - terecht - dat beroepsdeformatie de juiste oordeelsvorming in de weg kan staan. Helaas werkt de psyche zo. Bijvoorbeeld de politie-agent die enkel allochtonen aanspreekt en oppakt. Etnische achtergrond als short cut voor keuzes in hun dagelijks werk. Brenninkmeijer:

"Als we trouw willen zijn aan artikel 1 van de Grondwet, dan zullen we voortdurend moeten reflecteren naar aanleiding van de vooroordelen die in ons brein orde trachten te scheppen in de complexe werkelijkheid. Als slechts ons gevoel, of, nog erger, slechts ons onderbuikgevoel richtinggevend wordt, dan is voorspelbaar dat wij ongerechtvaardigd onderscheid maken. Onderscheid naar onderwerpen die zeer gevoelig liggen: ras, religie, afkomst, geslacht en seksuele gerichtheid."

Een interessant betoog. Eén passage vraagt echter om nadere bestudering. Dit betreft de passage waarin Brenninkmeijer schrijft over hoe vooroordelen ten aanzien van groepen de juiste oordeelsvorming in de weg kan staan bij mensen werkzaam in de rechtshandhaving (rechters/politie). Het betreft met name het onderscheid allochtoon/autochtoon.

Nu is het logisch dat een rechter een allochtoon niet zwaarder mag straffen dan een autochtoon. Net zo min mooie, jonge vrouwen niet lichter bestraft zouden mogen worden. Uit het juridische oordeel moet gelijkwaardigheid klinken. Onderzoek uit april 2011 heeft gelukkig laten zien dat rechters in het algemeen hier - door opleiding en ervaring - goed mee om kunnen gaan. Maar het vraagt om blijvende aandacht. Een juridisch oordeel mag nooit beïnvloed worden door ras, geslacht, godsdienst of politieke gezindheid. Ondanks onze neiging hiertoe.

Maar mag een politieagent in het werk ook geen onderscheid maken op basis van huidskleur?

Enerzijds kan namelijk gesteld worden, zoals ook Brenninkmeijer doet, dat de criminaliteit onder bijvoorbeeld Antillianen en Marokkanen hoger is dan bij andere groepen. Indien een politieagent van deze kennis uitgaat, lijkt niet meer gesproken te kunnen worden van een vooroordeel. Dit rechtvaardigt het maken van een onderscheid.

Anderzijds kan dit ten eerste ook doorslaan. De rechtshandhaver vergeet dat er ook geslaagde allochtonen zijn (de meerderheid namelijk). Ook kan de politieagent ten tweede vergeten dat bepaalde gedragingen ook bij autochtone burgers net zo frequent voorkomen (homo-belediging bijvoorbeeld). Ten derde kan het optreden van de politieambtenaar resulteren in een self-fulfilling prophecy: omdat een groep vaker wordt aangesproken, zullen mensen in deze groep ook vaker opgepakt worden (hetgeen bij herhaling kan leiden tot verdere uitsluiting).

Hoe lastig het in de praktijk is, bleek wel uit recent Engels onderzoek (zie artikel NRC voor enkele verwijzingen). Brenninkmeijer is ondertussen duidelijk:

"De boodschap die ik meenam uit de politiewereld om discriminatie tegen te gaan was simpel: zorg ervoor dat je ook voldoende contact hebt met mensen uit deze groepen die zich niet crimineel gedragen. Dat is immers de overgrote meerderheid. En bij deze zin leg ik een klemtoon: de overgrote meerderheid deugt. Op die manier kan een agent voorkomen dat hij een bepaalde etniciteit ten onrechte gelijk gaat stellen met criminaliteit. Hetzelfde probleem speelt bij de controle van auto's in het grensgebied of bij preventief fouilleren als dat niet op grote schaal en op basis van willekeur, maar meer doelgericht ingezet wordt. Vraag is dan: 'wie is je doel?', en hoe rechtvaardig je je keuze?"

• Ik en de ander, De Burgemeester Daleslezing 2012, 20-01-2012
• Dat krijg je er nou van. Preventief fouilleren lokt racisme uit, NRC, 16-01-2012

Advocaat aangehouden voor betrokkenheid bij opdracht liquidatie

2012-01-20T13:32:00.002+01:00

De Nationale Recherche heeft dinsdag drie mannen aangehouden die verdacht worden van betrokkenheid bij een mislukte liquidatie van een man in Gouda. Twee van hen worden ook verdacht van betrokkenheid bij een aanslag met een handgranaat op een kantoorpand in Amsterdam. Onder een van de verdachten bevindt zich een advocaat. TV West bericht. Genoeg inspiratie voor morele dilemma's. Op Advocatie.nl het persbericht van de Haagse Orde.

• Nationale Recherche houdt vermoedelijke opdrachtgevers aanslagen aan, OM, 20-01-2012
• Persbericht Orde van Advocaten, Advocatie, 20-01-2012
• Recherche houdt Voorschotense advocaat aan na aanslagen, Leidsch Dagblad, 20-01-2012

Powned: Strafpleiters vs. Teeven.

2012-01-19T23:45:00.001+01:00

Worden er wel of niet opnames gemaakt van de gesprekken tussen advocaat en cliënt? Het blijft een bron van discussie. Als bekend wil staatssecretaris Teeven de camera's weghalen. De Orde van Advocaten is akkoord maar de Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten verzet.

In PowNed een item. Aan het woord Gerard Spong, Peter Plasman, Richard Korver en Jan Leliveld namens de Orde. Heeft de Orde van Advocaten nu werkelijk een slappe houding? Tussen het hebben van een kritische houding en het hebben van vertrouwen. Maar zijn dat wel twee tegengestelde posities?

Bekijk de video in andere formaten.

Knoops: gerechtelijke dwalingen door mis-identificatie blijven reëel probleem in de VS

2012-01-19T12:00:00.001+01:00

Naar de betrouwbaarheid van getuigen in strafzaken moet door juristen altijd goed worden gekeken. Identificatie door ooggetuigen is namelijk niet zonder problemen. Allerlei cognitieve valkuilen maken een identificatie een reëel probleem (zie ook hoofdstuk 2 van het boek Kritisch Denken in de Rechtspraktijk). Desondanks heeft het Amerikaanse gerechtshof in een uitspraak vorige week bij meerderheid geconcludeerd dat er toch geen extra voorwaarden hoeven te worden gesteld aan dergelijke bewijzen. Aldus Geert-Jan Knoops in zijn column eerder deze week op BNR.

"Een ooggetuige-verklaring behoeft enkel zorgvuldig getoetst te worden als sprake is van wangedrag aan de zijde van de opsporing."

Zoals eerder is gemeld is Knoops’ advocaten per 1 januari 2012 toegetreden tot het wereldwijde Innocence Network. Organisaties die aangesloten zijn bij dit netwerk komen op voor de belangen van personen die onterecht zijn veroordeeld. Knoops constateert in zijn column dat door de uitspraak van het Amerikaanse gerechtshof ook in 2012 gerechtelijk dwalingen op grond van mis-identificaties (helaas) blijven voorkomen.

• Podcast/Column Geert-Jan Knoops, BNR, 17-01-2012
• High Court Reverses Conviction in Killings, NY Times, 10-01-2012
• Knoops' innocence project, Knoops' advocaten

Deken advocatenorde: opstelling Hoge Raad inzake terugtrekken Aben oogde intimiderend en te flexibel

2012-01-19T06:00:00.070+01:00

De Hoge Raad heeft volgens Jan Loorbach weinig rechtsstatelijke allure getoond door de voordracht van mr. Aben tot raadsheer van de Hoge Raad terug te trekken. Het oogde intimiderend en te flexibel. In de Volkskrant van gisteren het betoog. Loorbach:

'Door te zwichten in een incident is een structurele onwenselijkheid geschapen. Dat erodeert de rechtsstaat.'

Opvallend: de kop boven het artikel en de inleiding op het betoog zijn scherper qua bewoordingen dan het betoog zelf soms is. Nu zijn de kop en inleiding op het betoog vermoedelijk niet door Loorbach zelf geschreven (de taalfout is veelzeggend) maar ook in het betoog lezen we twee posities. De eerste is dat de Hoge Raad zich liet intimideren door de PVV terwijl de tweede claim genuanceerder is: enkel dat het intimiderend oogde. Detail in een verder interessant betoog.

Een belangrijk uitgangspunt van Loorbach is dat de kritiek van Aben enkel technisch en zonder politieke kleuring was. Had Aben het stuk beter niet kunnen schrijven? Loorbach: misschien, maar dit is geen aanwijzing voor ongeschiktheid. De vraag is of de vooronderstelling die aan dit argument ten grondslag ligt juist is (zie een eerdere posting). Zie De Volkskrant voor het volledige betoog.

• 'Hoge Raad zwichtte voor intimidatie door de PVV', De Volkskrant, 18-01-2012
• Niet de PVV maar Aben zelf staat zijn benoeming bij de Hoge Raad (tijdelijk) in de weg?, Rechtsethiek, 17-12-2011

Column De Stentor: 'Weg met de advocaten'? Voorlopig maar niet.

2012-01-18T17:04:00.010+01:00

In De Stentor een interessante bespiegeling van Rob Krabben met als stelling "Weg met de advocaten". Interessant omdat het vol drogredenen lijkt te staan.

Een snelle scan levert op:
1. Een beroep op traditie / beroep op autoriteit (argumentum ad verecundiam)
Het deel over de vader ...

2. Veralgemeniseren
Enkel twee gevallen worden aangedragen?

3. Een argumentum ad ignorantiam
Ik ken geen bewijs dat advocaten fatsoenlijk zijn, dus zijn ze ...

4. Onnodige sophistry
De verwijzing naar het gezond verstand ...

5. Een ad-hominem : verdacht maken van de motieven
Omdat je er geld mee kunt verdienen is het per definitie onfatsoenlijk?

6. Een non sequitur
Producenten die op de derde plaats of lager zijn gekomen bij aanbestedingsopdrachten gaan onnodig procederen, dus de advocaten gaan onnodig procederen?

De rechtszaak waarop het betoog grotendeels leunt, dateert trouwens uit 2007. Conclusie: weinig deugdelijk.

Dus ter inspiratie:

• Weg met de advocaten, De Stentor, 18-01-2011

Spanje: proces tegen Spaanse onderzoeksrechter van start

2012-01-18T15:04:00.000+01:00

In Spanje is het proces tegen de Spaanse rechter Baltasar Garzón van start gegaan. Dit meldt o.a. De Telegraaf. Het is het eerste proces tegen de bekende onderzoeksrechter. Twee zullen nog volgen. In deze zaak staat Garzón terecht voor het geven van de onrechtmatige opdracht telefoongesprekken tussen cliënten en advocaten af te luisteren. Het betrof een onderzoek naar een corruptiezaak.

• Proces tegen Spaanse rechter Garzón begonnen, Telegraaf, 17-01-2011
• Wereldberoemde rechter voor de rechter, NOS, 17-01-2011

De moraal van de aap = De moraal van de mens?

2012-01-15T22:06:00.005+01:00

In de bijlage Letter&Geest van de Trouw dit weekend een aantal interessante artikelen. Onder andere een artikel van Frans de Waal, bioloog en onderzoeker naar het sociale ("morele") gedrag van dieren. Het artikel richt zich niet specifiek op de juridische beroepsethiek maar is desondanks mijns inziens interessant:

Het uitgangspunt
De Waal beschrijft dat onderzoek laat zien dat dieren rechtvaardigheidsgevoel laten zien en onbaatzuchtig kunnen zijn. Zij - het meest duidelijk zichtbaar bij mensapen - geven om de gemeenschap. De Waal: de superioriteit van ons intellect mag dan overduidelijk zijn maar onze basisbehoeften zijn gelijk: macht, genegenheid, veiligheid et cetera.

Altruïsme volgens De Waal
Interessant is de benadering van het altruïsme/egoïsme-debat door De Waal. Altruïstisch gedrag, zo stelt hij, heeft zich ontwikkeld door de voordelen die eraan vastzitten maar de motivatie is niet egoïstisch. Toekomstige voordelen spelen namelijk nauwelijks een rol: het altruïstische dier houdt zich niet bezig met evolutionaire consequenties. Oprecht altruïsme bestaat volgens De Waal. In het artikel maakt hij tevens duidelijk hoe dit zich dan verhoudt tot de waarneming dat zoogdieren (en mensen) ondertussen genoegen beleven aan het helpen van anderen. Is er toch een (korte-termijn) egoïstisch motief?

Ik citeer De Waal die dit in mooie bewoordingen ontkent:

Ja, we krijgen een 'warm gevoel' als we iemand te hulp schieten, misschien hebben andere dieren dat ook wel, maar omdat dat gevoel ons via de ander bereikt, en uitsluitend via die ander, is helpen niet egocentrisch, maar echt gericht op de ander.

Gevolgen positie moraal
Dit heeft volgens De Waal gevolgen voor de menselijke moraal. De vernistheorie - dat moraal niet meer een laagje vernis is op onze slechte biologische neigingen - is volgens De Waal niet juist. Moraliteit heeft zich ontwikkeld uit sociale instincten. De Waal heeft dit eerder beschreven in zijn boek 'Van nature goed. Over de oorsprong van goed en kwaad in mensen en andere dieren".

Hij beschrijft - en nu wordt het interessant voor ons - dat de top-down-benadering die de meeste filosofen aanhangen (waarbij door de rede we tot een morele positie komen) hierdoor te beperkt is. De vraag die De Waal stelt is of het wel zin heeft om van mensen te verlangen dat ze omzien naar anderen als ze daar geen aanleg voor hebben. Zijn conclusie: David Hume verwoordde het sterk door te stellen dat de rede de slaaf is van onze aandriften. De mens heeft niet de moraal vanuit het niets opgebouwd. We zijn sociale wezens waarop we verder zijn gegaan.

Toch is de chimpansee geen moreel wezen. Want moraal is bij De Waal meer dan gevoelens. Het is daarnaast het opzetten van een logisch, samenhangend systeem. Een systeem dat los staat van iemands eigen situatie, geabstraheerd en los van eigen belangen. Menselijke moraliteit onderscheidt zich dus van de dierlijke moraliteit: ze zoekt universele normen die geconcretiseerd worden in een systeem van recht (met controle en straf/beloning). Hier is volgens De Waal ook waar religie weer in beeld komt (hiertoe verwijs ik graag naar de Trouw).

Ter overweging
Sluipt hier een tegenstrijdigheid in het artikel van De Waal? Enerzijds geeft hij aan dat het niet aan de wetenschap is om de zin van het leven te stellen of hoe we moeten leven. Het geven van een moreel kompas is niet aan de onderzoekende wetenschapper: er is een duidelijk onderscheid tussen descriptieve en normatieve ethiek. Anderzijds stelt De Waal echter wel dat voor moraal gevoelens niet volstaan. Is deze laatste uitspraak niet voorschrijvend van aard?

Ter overweging nog een algemeen punt: wijst het werk van De Waal niet op de juistheid van (een vorm van) het natuurrechtelijk denken of maken we dan de denkfout waarvoor De Waal ons juist wil waarschuwen?

• De moraal van de aap, zo egoïstisch zijn we niet, Trouw (abonnee), 14-01-2011
• Van nature goed, Uitgeverij Contact

Dat niet iedereen de vernis-theorie wil loslaten, zien we trouwens in de volgende video (concreet vanaf 32:08):

• Wetenschap 24: Een aap met moreel besef, deel 32, Uitgeverij Contact

De Waal zelf kunnen we terugzien in een aflevering van Boeken:

Over "De Aap in ons"

Over "Een tijd voor empathie"

Bekijk de video in andere formaten.

Inez Weski, Liberaal van het jaar 2011 door o.a. haar oproep tot "The right to privacy"

2012-01-15T00:27:00.001+01:00

De Rotterdamse strafpleiter Inez Weski is door de JOVD uitgeroepen tot Liberaal van het Jaar 2011. Ze krijgt de prijs voor haar 'broodnodige strijd tegen het verval van de rechtsstaat en het belang hiervan voor vrijheid.

Weski gaf op 5 mei afgelopen jaar de Vrijheidslezing in Amsterdam waarin ze stelde dat het begrip 'vrijheid' aan devaluatie onderhevig is. Ze onderstreepte het belang voor onafhankelijke rechtspraak en eerlijke strafprocessen. Ze verwijst in de lezing naar het artikel The Right To Privacy van Samuel Warren & Louis D. Brandeis (4 Harvard Law Review 193 (1890)) die stellen dat we een recht hebben (en moeten houden) om alleen gelaten te worden. De links naar beide teksten, de lezing als de tekst van Warren & Brandeis, zijn hieronder te vinden.

• Tekst lezing Weski, Het Amsterdams 4 en 5 mei comité
• The Right To Privacy by Samuel Warren and Louis D. Brandeis, University of Louisville
• Inez Weski Liberaal van het Jaar, JOVD, 14-01-2012

Groepsdenken? 12 Angry Men (1957)

2012-01-13T23:51:00.001+01:00

Een aanrader voor iedere rechtenstudent: de film 12 Angry Men uit 1957. Ook de versie uit 1997 - die toch minder goed is - staat op youtube. Onderwerp: groepsdenken en kritisch denken in een jury.

En even geen tijd, dan is er nog altijd het volgende filmpje.

• 12 Angry Men (1957), Wikipedia
• Groupthink, Wikipedia

Waarom zou een rechter op shariales moeten? De argumenten pro/contra.

2012-01-12T06:00:00.018+01:00

Deze week werd ervoor gepleit om de Nederlandse rechter shariales te geven. Maar waarom moet zou dit zo zijn? Omdat dit niet voor iedereen even duidelijk is een kleine analyse met de belangrijkste argumenten: zowel voor als tegen. Een aantal zijn trouwens eerder verklarend van aard (in juridische zin) dan dat het morele argumenten zijn. Misschien maakt dit de discussie juist zo lastig. Argumenten 6 en 7 zijn met name voor ons interessant. Bij de meeste argumenten kan worden toegevoegd: en een rechter moet deugdelijke uitspraken doen, dan wel, bezit deze kennis nog niet.

Aanvullingen/verbeteringen? Welkom!

Waarom een Nederlandse rechter op shariales zou moeten:

Pro

1. Om een gefundeerd referentiekader te krijgen voor de beoordeling van de vele beweringen die over dit onderwerp worden gedaan binnen (en buiten) de rechtszaal in het algemeen. Bijvoorbeeld om inzicht te krijgen in deze discussie.

2. Omdat dit niet tot problemen leidt. Rechters waken altijd voor schending van de Nederlandse rechtsorde en dus ook van de mensenrechten. Die gaan altijd voor. (eigenlijk een contra-contra-argument)

3. In gevallen van internationaal privaatrecht waar een conflictregel buitenlands recht als toepasselijk aanwijst, kan dit buitenlands recht mede gebaseerd zijn op regels van islamitisch recht.

4. In gevallen van internationaal privaatrecht kan de vraag spelen naar de erkenning van een in het buitenland tot stand gekomen rechtsverhouding. Dit buitenlands recht kan mede gebaseerd zijn op regels van islamitisch recht.

5. In het Nederlands privaatrecht bestaat soms contractsvrijheid waarbij er constructies
kunnen worden gevonden die beantwoorden aan de eisen van het islamitisch (financiële) recht.

6. Soms is het Nederlands recht minder strikt en meer open geformuleerd, waarmee de rechter ruimte krijgt zijn normatief oordeel te laten bepalen door de belangen van het concrete geval. Het normatieve kader van partijen speelt bij een dergelijke open norm ook een rol. Dit kader kan vervolgens gerelateerd zijn/voortkomen uit (mede) sharia-recht. Door dit mee te laten wegen in het concrete geval streeft de rechter naar materiële rechtvaardigheid.

7. Een rechter kan hierdoor beter de uitspraak uitleggen en verantwoorden aan partijen. Indien één van de partijen gemotiveerd wordt door een voor hem of haar geldende sharia-norm, kan de rechter in de verantwoording van de uitspraak hier rekening mee houden. Niet zozeer qua inhoud maar in eerste instantie om de omarming van de uitspraak door partijen te bevorderen. Dit voorkomt ‘hinkende’ situaties. Voorbeeld: het bekendste voorbeeld is de scheiding. Een Nederlandse scheiding wordt in het buitenland niet altijd erkend. Een vrouw die in Nederland gescheiden is, kan daar en in haar eigen moslimgemeenschap nog steeds als gehuwd gelden. Als de rechter een echtscheidingsvonnis zo motiveert dat de scheiding gemakkelijker wordt erkend in het andere land komt dit ten goede aan alle partijen.

8. Naleving van de regels uit de sharia kan gelden als een religieuze plicht; verondersteld wordt dat dit gevolgen voor het leven in het hiernamaals heeft. Kennis hiervan helpt vervolgens bij uitspraken waarin een beroep wordt gedaan op de godsdienstvrijheid en de bescherming van godsdienstuitoefening. Dit kan in allerlei procedures aan de orde zijn.

Contra

1. Er is niet zoiets als De sharia. Een simpele verwijzing naar ‘de sharia’ is niet alleen te vaag, maar miskent ook dat er binnen de islamitische rechtsgeleerdheid veel meningsverschillen bestaan.

2. Naast sharia-recht zijn er ook andere internationale rechtsgebieden (Deens recht, Duits recht, Belgisch recht). Waarom de nadruk op de sharia en niet bijvoorbeeld op Chinees recht? Getallen ontbreken om te concluderen dat shariales voor rechters wenselijk is.

3. (contra 3) Conflicten op het gebied van (internationaal) economisch recht waarbij sprake is van een sharia-achtige invulling komen nauwelijks voor. Deze wijze van economisch handelen heeft namelijk nog weinig ingang gevonden. Het gaat met name om personen- en familierecht. Vraag is of hiervoor de rechter op shariales zou moeten gaan.

4. (contra 5) Als de contractsvrijheid op deze manier wordt ingevuld dan is het aan te raden toch concrete afspraken te maken die aansluiten bij het Nederlands recht. Reden: zie contra-argument 1: omdat de sharia als zodanig geen kant-en-klaar wetboek is, zou de Nederlandse rechter zich dan door partijen of derden moeten laten voorlichten wat in casu de sharia is. Een simpele verwijzing naar ‘sharia’ zal niet acceptabel zijn.

5. (contra 6) Materiële rechtvaardigheid is geen subjectief oordeel van een rechter maar moet gerelateerd worden aan universele - dan wel intersubjectieve - beginselen. De normativiteit van partijen is secundair en bepaalt geenszins wat redelijk en billijk is. Zie ook pro (!) argument 2.

6. (contra 7) Waarom zou de Nederlandse rechter hiervoor moeten zorg dragen? Een interessante morele discussie.

7. (contra 8) Nederland beschermt mogelijk te veel? Het Europese Hof voor de Rechten van de Mens is in ieder geval strenger in het vaststellen van wat een religieuze handeling is. Niet iedere handeling die voortkomt uit de godsdienst valt onder de bescherming van artikel 9 EVRM. Alleen die handelingen die op zichzelf kunnen worden beschouwd en algemeen worden beschouwd als een praktische toepassing van de godsdienst, worden door het Europese Hof onder die bescherming gebracht. Nogal wat (sharia) gedragsregels uit de islam vallen hier niet onder. Dit is ook logisch gezien contra-argument 1: er is niet iets als de sharia-gedragsregel (er zijn meerdere regels die weer multi-interpretabel zijn, die niet door iedereen wordt omarmd, et cetera).

Enkele bronnen:
• ‘Rechters moeten op shariales’, Nederlands Dagblad, 10-01-2012
• Rechtstreeks 2011:4: Sharia(&)rechtspraak: Rechtsontwikkelingen in de moslimwereld & Nederland, Rechtspraak.nl, 10-01-2012
• Nederlandse rechtsorde sterker dan sharia, Metro, 29-09-2011

Actualiteiten begin januari 2012.

2012-01-11T22:33:00.002+01:00

De belangrijkste/interessantste berichten op het gebied van de juridische beroepsethiek:

• Advocaat proces-Van der Sloot betrapt, NOS, 11-01-2012

• Richtlijn Law Society voor advocaten op sociale media, Advocatie, 11-01-2012
• The social media practice note, The Law Society, 20-12-2011

• Ex-advocaat eist bij Raad van State stageverklaring, Advocatie, 11-01-2012

• België: Topgangster die magistraat wilde vermoorden is opgepakt, De Morgen, 11-01-2012
• België:Twee magistraten van Brussels gerechtshof met dood bedreigd, Nieuwsblad.be, 10-01-2012

• Rechter blundert in vonnis The Pirate Bay, Webwereld, 11-02-2012
• De uitspraak, Rechtspraak.nl, 11-01-2012
In een verder deugdelijk beargumenteerd vonnis.

• ‘Rechters moeten op shariales’, Nederlands Dagblad, 10-01-2012
• Rechtstreeks 2011:4: Sharia(&)rechtspraak: Rechtsontwikkelingen in de moslimwereld & Nederland, Rechtspraak.nl, 10-01-2012
Het is voor Nederlandse rechters nuttig om zich regelmatig bij te laten scholen in de sharia. Dat zegt hoogleraar recht en cultuur in islamitische samenlevingen Léon Buskens in Rechtstreeks, het wetenschappelijk tijdschrift van de Raad voor de rechtspraak. Het rumoer viel echter mee.

• Advocatenkantoor bij Innocence Network, AT5, 10-01-2012

• Cursus Leugenherkenning, Forensisch Onderzoek Bureau, 17-01-2012
h/t Juridisch Dagblad
Nu zelfs een training leugenherkenning. Maar wat is nu precies een leugen?

• Koos Plooij: 'Niemand is untouchable', NRC (abonnee), 07-01-2012
Officier van justitie Koos Plooij vervolgt zware criminelen. Voor de rechtszaak begint, zoekt hij de verdachte altijd op. 'Ik vertel ze dat ik tot het gaatje ga.' Een interessant (profiel) interview.

• VS: Rechter gooit jurylid buiten wegens vriendschapsverzoek aan sexy beklaagde, HLN, 06-01-2012

• Toekomstige wettelijke regeling voor mediators, Recht.nl, 06-01-2012
• De borging van de kwaliteit van mediation, Rijksoverheid, 23-12-2011

• In Europe, Debt Crisis Raises Questions about Regulating Lawyers, Wall Street Journal Law Blog, 05-01-2012 (h/t Legal Ethics Forum)

• Korpschef KLM woedend: "Rechters verliezen zin voor realiteit", Persinfo.nl, 05-01-2012
De korpschef van de zone KLM (Kapelle-op-den-Bos, Londerzeel en Meise) reageert verbolgen op de argumentatie van het Brusselse Hof van Beroep in een arrest waarbij een homejacker die op de politie vuurde, gisteren veroordeeld werd tot zeven jaar cel. "Bepaalde rechters hebben hun zin voor realiteit verloren", aldus Alain Meerts.

• Geen fout gerechtshof Leeuwarden bij zaak tegen voormalig raadsheer, Rechtspraak.nl, 05-01-2012

• Criminelen houden hun mond stijf dicht, De Gelderlander, 05-01-2012

• Gevolmachtigde notaris mocht huur opzeggen en nota van makelaar voorlopig onbetaald laten, NJD, 05-01-2012

• Notaris krijgt waarschuwing voor veel te laat informeren erfgenamen, NJD, 05-01-2012

• Brussels OM probeert nieuwe wet te ontlopen, PZC, 05-01-2012
• België: Man vrijgelaten door procedurefout Salduz-wet, De Standaard, 04-01-2012
De invoering van de Salduzwetgeving in België is redelijk probleemloos verlopen. Het is wel even wennen.

• DJI: Gesprekken tussen advocaat en cliënt niet opgenomen, NOvA, 05-01-2012
• Brief toezegging justitie, NOvA, 29-12-2011

• Kort geding om afluisteren in de bak, De Pers, 05-01-2012
• Trendbreuk: College van Afgevaardigden vergadert nu ook besloten, Advocatie, 04-01-2012
• Advocatenorde stuurt alternatief wetsvoorstel Advocatenwet naar Teeven, Mr-Online, 03-01-2012

• Reactie Hoge Raad op de afgeketste benoeming van Aben, Weblog Publiekrecht & Politiek, 05-01-2012
• Toespraak van de president van de Hoge Raad der Nederlanden, mr. Geert Corstens: Machtenscheiding en onafhankelijke rechtspraak, Rechtspraak.nl, 03-01-2012

• Deken zat goed met mediabeleid in zaak Heutink, Advocatie, 04-01-2012

• België: "Visart de Bocarmé gaf advocaat voorkeursbehandeling", Het Laatste Nieuws, 02-01-2012

• Omstreden advocaat in nieuw kabinet Marokko, Radio Nederland Wereldomroep, 03-01-2012

• Chinese mensenrechtenadvocaat in verre cel, Nieuws.nl, 01-01-2012

• Advocaat maakte puinhoop van patronaat stagiaires en beklaagt zich over rol deken, NJD, 29-12-2011

Recensie: E.H. Schotman - Ethiek en recht in kort bestek

2012-01-03T06:00:00.152+01:00

Boek: Ethiek en recht in kort bestek
Auteur: Mr. drs. E. Schotman
Uitgave: Boom Juridische Uitgevers (2011)

----------

Ethiek en recht in kort bestek is een studieboek over ethiek en is specifiek bestemd voor HBO-rechtenstudenten. Het boekje behandelt het onderwerp in 116 pagina's dus het is precies wat de titel aangeeft: "ethiek en recht in kort bestek". Het boekje geeft een introductie in de belangrijkste ethische begrippen en stromingen/theorieën en relateert dit continu aan het juridische. Het laatste is een sterk punt van het boek.

Een gekend bezwaar van deze directe, terugkerende koppeling met het recht is dat dit voor studenten verwarrend kan zijn. Te snel kan de indruk worden gewekt dat juridische oordelen in essentie altijd als morele of, nog erger, als subjectieve oordelen kunnen worden gezien. Door de omvang ontbreekt helaas een rechtsfilosofisch kader; de discussie over de relatie tussen recht en moraliteit kwalificeert Schotman als een studeerkamerkwestie. M.i. gaat dit te snel al is een kritische bestudering van de discussie wel afhankelijk van de doelgroep in kwestie (eerstejaars versus vierdejaars studenten). Met het uitgangspunt dat moraliteit en ethiek diep in het recht zijn doorgedrongen, toont Schotman wel de relevantie van een vak als ethiek (zie bijvoorbeeld bladzijde 19 e.v. en 65 e.v.)

Het boekje is een echt studieboek. Ieder hoofdstuk wordt afgesloten met studievragen die vragen om morele reflectie. De student wordt hierbij tevens aangezet om na te denken over zijn of haar eigen morele standpunten. Hiermee vergroot de student hopelijk zijn of haar morele besef. Dit moet niet verward worden met het zich houden aan de - op dit moment - geldende morele regels binnen een specifiek juridisch beroep. Of een student na lezing van het studieboek zich ook bijvoorbeeld eerder integer (hoofdstuk 6) gaat gedragen, is lastig vast te stellen. Maar nadenken over wat het betekent om integer te zijn maar ook wat rechtvaardigheid is (hoofdstuk 5), heeft bewezen waarde. Het boekje van Schotman kan hier zeker aan bijdragen.

Hoe de student met dilemma's (botsende waarden/verantwoordelijkheden) moet omgaan, wordt misschien te summier besproken. De verwijzing naar praktische wijsheid en zorgvuldigheid in de afweging (bladzijde 102) zal in de praktijk snel vragen oproepen. Het is aan de docent om dit op te pakken. De verwijzing naar de eenmaligheid van situaties maakt het echter niet makkelijker (is dit bijvoorbeeld niet in strijd met de eerdere integriteitseisen van consistentie en coherentie?). Dat een boekje van deze omvang dergelijke vragen oproept, is logisch en ook niet direct een zwakte. Gelukkig heeft de schrijver namelijk tevens ruimte gegeven aan veel toegankelijke, actuele en relevante voorbeelden.

Bruikbaarheid voor ethiekcolleges: afhankelijk van de plaats van het ethiekonderwijs binnen het juridisch curriculum en de invulling door de opleiding/docent (inschatting 1 à 2 EC, basisniveau bachelor qua ethiek / wel is enige juridische kennis nodig). Voor niet-studenten is het boekje minder waardevol; het is duidelijk een studieboek gericht op studenten in het hoger juridisch onderwijs (groot gemis zijn dan bijvoorbeeld directe bronverwijzingen voor een verdere kritische bestudering van de tekst).

• Ethiek en recht in kort bestek, BJU, 2011

Actualiteiten december 2011.

2011-12-31T15:37:00.003+01:00

Het overige nieuws van december dat de juridische beroepsethiek raakt. Voor de digitale leesmap twee grotere documenten: het laatste nummer van Rechtstreeks (Blind vertrouwen: de norm van rechterlijke integriteit) en het eerste nummer van "Recht en Methode" (methodologische vraagstukken op het gebied van het recht en de rechtswetenschap, zowel in het onderzoek als in het onderwijs). Daarnaast een aantal tv-uitzendingen. De beste wensen voor het nieuwe jaar!

• Waalrese advocaat onder vuur, ED.nl, 31-12-2011

29-12-2001. In de jarenlange strijd van vader en zoon Poot van projectontwikkelaar Chipshol kregen zij afgelopen jaar eindelijk de wind mee. Ze brachten machtige oud-rechters in de problemen en behaalden juridische overwinningen. EenVandaag bericht over hoe vader en zoon in 2011 de wind mee hadden.

• Bange konijntjes, Zittingszaal 14, Weblog Rob Zijlstra, 27-12-2011
Een persoonlijk betoog van Fred Janssens, rechter in de arrondissementsrechtbank van Assen. Essentie: rechters moeten zich niet zomaar wegblazen door lieden die het met de rechtsstaat niet bijster goed voor hebben. En al helemaal niet door allerlei berichten dat het vertrouwen in de rechtspraak afneemt. In januari volgt een analyse van het betoog.

• Gestalkte advocaat stuurde privé een brief in enveloppe met logo kantoor, mocht dat?, NJD, 27-12-2011

• Streep door veroordeling oud-rechter, Nu.nl, 28-12-2011
De Hoge Raad heeft woensdag een streep gezet door de veroordeling van oud-rechter Wicher Wedzinga.

• Tuchtzaak tegen advocaat prinses Margarita, HP/De Tijd, 27-12-2011
De Amsterdamse advocaat Germ Kemper moet zich verantwoorden bij de raad van discipline, het tuchtcollege van de Orde van Advocaten.

• Advocate brengt dreigement namens cliënt over, Jurofoon, 27-12-2011
Jurofoon biedt een poll aan om de mening van de lezer te achterhalen. Hoe tuchtrecht publiek wordt gemaakt?

• Drie advocaten beboet wegens belastingfraude, Advocatie, 27-12-2011

• Pleidooi: "Mongooltjes kunnen ook heel gelukkig zijn", Advocatie, 21-12-2011
• De advocaat van Klaas, Weblog Rob Zijlstra, 13-12-2011
Een voor veel internetters gevoelloos pleidooi in een strafzaak bij de rechtbank in Groningen heeft nogal wat stof doen opwaaien. Een mooie webposting (met reacties) van Rob Zijlstra en extra reacties op de site van Advocatie. Resultaat: "Vrijspraak ondanks advocaat.". Vragen: mag een advocaat een dergelijk pleidooi houden en had de rechter moeten ingrijpen?

• Blind vertrouwen: de norm van rechterlijke integriteit, Rechtspraak.nl, december 2011
De Nederlandse rechtspraak, als onderdeel van de publieke sector, lijkt dus verschoond te zijn van stelselmatige fraude of corruptie. Dit betekent echter niet dat de vraag naar rechterlijke integriteit in Nederland naar de achtergrond kan verdwijnen. Het nieuwe nummer van Rechtstreeks.

• Mediation: Alternatieve geschillenbeslechting, onze toekomst, uw toekomst?, Mediation congres
Een aantal relevante workshops: "De rol van het NMI en het nieuwe register" en "Interne mediator, ethisch (on)verantwoord?" (h/t NJD)

• Advocaten krijgen in hoger beroep waarschuwing voor vergelijken aanklager met nazibewind, NJD, 23-12-2011

• ‘Rechter moet niet politieker worden’, Rechtspraak.nl, 23-12-2011
• Bernhard Schlink & Geert Corstens - Objectieve wetgeving en subjectieve rechters, Uitgeverij Cossee, december 2011

• Reactie van mr. Eradus op artikel in De Telegraaf, Rechtspraak.nl, 23-12-2011
• Kerst met Eva en Bram: Moszkowicz haalt uit naar rechters, Telegraaf, 23-12-2011

• Moszkowicz in meineedzaak tegen oud-rechter Chipshol, Nu, 22-12-2011

• Tiebout-advocaat Van Asperen gaat in hoger beroep, Advocatie, 22-12-2011

• Quality Investments verdachte Koen Blom advocaat-af, BussumsNieuws, 21-12-2011

• Hoge Raad-president: rechtszaal geen plek voor emotieverwerking, BNR, 20-12-2011
• 'Aandacht voor slachtoffer belangrijk', Rechtspraak.nl, 08-12-2011
Een waar dilemma. De emotieverwerking van slachtoffers en nabestaanden kan beter buiten de rechtszaal plaatshebben. Tijdens het strafproces moet de waarheidsvinding voorop staan. Zo het betoog van Geert Corstens, president van de Hoge Raad, op BNR. De oproep van Erik van den Emster, voorzitter van de Raad voor de rechtspraak op 8 december is juist andersom?

• Rechtbank in de fout met publicatie, NOS, 19-12-2011
• Adres kinderpornoveroordeelde per abuis gepubliceerd, Rechtspraak.nl, 19-12-2011
Nieuwsberichten over uitspraken worden door rechtspraak.nl handmatig geanonimiseerd. Is deze onvolkomenheid een reden om een dubbele check standaard te maken?

• Reactie Raad voor de rechtspraak op lijst Burgercomité tegen Onrecht , Rechtspraak.nl, 19-12-2011
• Burgercomité presenteert de Top 10 grootste dwalingen 2011, Burgercomité, 19-12-2011

• Chinese mensenrechtenadvocaat zit weer vast, Telegraaf, 16-12-2011

• Notaris mag ook fiscaal jurist zijn bij ander kantoor, Novocatie, 15-12-2011

• Inschrijving Tiebout-advocaat bij Raad voor Rechtsbijstand doorgehaald, Advocatie, 14-12-2011

• Ruzie in top justitie over vervolging Wilders, Human, 10-12-2011
Dat er onenigheid was over de mogelijke vervolging verbaast kennelijk toch nog? Citaat woordvoerder OM: “Het standpunt van het OM is in geen enkele fase de persoonlijke opvatting van een individuele professional geweest. Uiteindelijk is het College van procureurs-generaal - zoals in elke zaak - eindverantwoordelijk.".

• Gradaties in liegen, NOvA, 14-12-2011
• Boek advocaat Van der Velden: Hoe herken je een leugen?, Een Vandaag, 12-12-2011
De vraag is natuurlijk welke morele rechtvaardiging achter de liegladder zit. Mogelijk een recensie waard?

• No disconnect – ICT helping Human Rights across the world, Weblog Neelie Kroes, 12-12-2011
• De Duitse plagiaatminister Karl-Theodor zu Guttenberg gaat samenwerken met Eurocommissaris Neelie Kroes., Powned, 12-12-2011
Wanneer kan jurist en oud-minister Karl-Theodor zu Guttenberg, bekend om zijn plagiaat, weer terugkeren in het publieke domein? Is het zoals Powned het stelt: "Plagiaatminister werkt samen met Kroes." of moet je - zoals Kroes stelt - kijken naar de toekomst in plaats van het verleden? Kroes: "If you are wondering why Karl-Theodor and not someone else, I would say that I am looking for talent, not saints. I am asking him to do an important job; nothing more, nothing less. I live in the future, not the past."

• Waarom advocaten gedoemd zijn om ongelukkig te zijn, Express.be, 08-12-2011
• Martin E. P. Seligman - Why Are Lawyers So Unhappy?, Lawyerswithdepression.com

• Arkansas death row inmate gets new trial because of tweets, Reuters, 08-12-2011
Doodstraf uitgesteld wegens twitterend jurylid terwijl dit niet toegestaan was.

• Advocate beticht vader vals van kindermishandeling, Jurfoon, 08-12-2011
• De uitspraak, Tuchtrecht.nl, 01-12-2011

• Werkstraf wegens belediging joden, Telegraaf, 08-12-2011
Maar waarom is het eigenlijk (nog) relevant dat het om een ex-advocaat gaat?

• België: Topadvocaat Jan De Man krijgt straf met uitstel voor fiscale fraude, Nieuwblad, 08-12-2011

• Advocaat ontkent aanranding, Advocatie, 06-12-2011
• Advocaat verdacht van verkrachting en aanranding, Advocatie, 02-12-2011
Offtopic maar de titel boven het Telegraaf-artikel is een mooi voorbeeld van ambiguïteit.

• Het rommelt bij Baker & McKenzie: zes partners weg, Advocatie, 07-12-2011

• Asieladvocaten verzinnen geen verhalen, NOvA, 06-12-2011
• VVD hekelt asieladvocaten, Telegraaf, 05-12-2011
De NOvA meldt: ´Als asieladvocaat moet je juist op je cliënten inpraten om hun kansen te vergroten, maar verhalen verzinnen hoort daar niet bij.´ Dat zegt asieladvocaat Bart Toemen, asieladvocaat te Boxtel, in reactie op de harde kritiek van VVD- Kamerlid Cora van Nieuwenhuizen op asieladvocaten.

• Skála is advocaat af, Advocatie, 02-12-2011

• Strasbourg court waives immunity in Romanian corruption case, EUObserver.com, 01-12-2011
The European Court of Human Rights decided to waive the (diplomatic) immunity of the Romanian member, Corneliu Birsan. His wife is being investigated for corruption.

• Rechtspraaklezing: 'Rechter moet opkomen voor publieke missie', Rechtspraak.nl, 16-11-2011
• Rechtspraaklezing 2011, Rechtspraak en Publiek Debat: Van speelbal tot gids en baken, Rechtspraak.nl, 16-11-2011
Mooi deugdenethisch beeld. De rechter als dienaar der beschaving. Met praktische nederigheid. (h/t Recht.nl).

• Toelichting: Recht en Methode in onderzoek en onderwijs, BJu Tijdschriften, november 2011

Formule
Het tijdschrift Recht en Methode houdt zich bezig met methodologische vraagstukken op het gebied van het recht en de rechtswetenschap, zowel in het onderzoek als in het onderwijs. Onderwerpen die aan bod komen zijn onder meer: rechtsvinding, juridische argumentatie, methoden van wetgeving, de verbinding tussen rechtswetenschap en rechtspraktijk, multi- en interdisciplinaire benaderingen, en het doceren van juridische methoden in wetenschappelijk onderwijs en hoger beroepsonderwijs. Het tijdschrift bevat bijdragen in het Engels en het Nederlands om zowel op nationaal als internationaal niveau methodologische reflectie te bevorderen.

• Nummer 1 Recht en Methode, BJu Tijdschriften, november 2011
In het eerste nummer twee interessante boekbesprekingen:
- Yvonne Denissen-Visscher: Geertje van Schaaijk - Praktijkgericht juridisch onderzoek
- Klaas Rozemond: Frederick Schauer - Thinking Like a Lawyer

Wanneer redeneert een rechter oneigenlijk? De TC/Tubantia bericht.

2011-12-27T10:53:00.001+01:00

Onderzoekers die voor een dilemma staan, een rechtbank die dit inziet maar ook onzeker is over de toekomstige opvangmogelijkheden, een advocaat die aandacht voor een zaak probeert te krijgen op een wijze die niet iedereen omarmt (zie reacties) en een krant die interessante, uitnodigende TBS-verhalen wil vastleggen. Zie hier de ingrediënten voor een bericht in de TC/Tubantia over een jongen van 17 die TBS is opgelegd door de kinderrechter. Waarom deze tip? Om de volgende regel uit het vonnis:

Alles afwegende volgt de rechtbank deze, wellicht oneigenlijke, redenering.

• Jongen die praat met Dombo in tbs, TC/Tubantia, 27-12-2011

Ajax-Az en het sepot. Heeft scheidsrechter Nijhuis nu wel of niet juist gehandeld? (update)

2011-12-27T06:00:00.004+01:00

Vragen te over. We hebben vorige week kennis mogen maken met Wesley W. en zijn aanval op AZ-keeper Esteban tijdens het bekerduel AZ-Ajax. Esteban weerde de aanval af maar trapte twee keer door. De doelman krijgt vervolgens de rode kaart van scheidsrechter Nijhuis. Dit tot grote frustratie van de AZ-spelers.

De KNVB stelt vervolgens dat Nijhuis juist heeft gehandeld. Er is sprake van gewelddadig gedrag / gewelddadige handeling van een speler tegen een ander persoon en deze overtreding wordt gestraft met een rode kaart, dus veldverwijdering. Zie de tuchtregels, regel 12. Reeds een dag later besluit de KNVB de kaart te seponeren:

Desondanks is de aanklager – kijkend naar de specifieke omstandigheden – van mening dat de doelman zich in een situatie bevond die een zodanige gemoedsbeweging tot stand heeft gebracht dat hij de ingegeven reactie heeft uitgevoerd.

Zou dit ook de strafrechtelijke uitkomst zijn geweest? Zeker bij afwezigheid van beelden? Stel: een agent ziet een jongeman iemand aanvallen, de persoon die aangevallen wordt, weert zich af maar schopt twee keer terug op de persoon. Bij de tweede keer zijn andere mensen al te hulp geschoten. De agent legt dit vast en het OM laat dit voorkomen (of staat voor de vraag dit te doen). Hoe zou de betrokkenen moeten redeneren? Noodweerexces? Waarschijnlijk. Maar het kan wel eens lastig zijn voor de officier/rechter om te bepalen in hoeverre bij de tweede trap nog sprake is van overschrijding van de grenzen van de noodzakelijke verdediging als onmiddellijke gevolg van een hevige gemoedsbeweging. Wel het gevolg, maar onmiddellijk? Het toont in ieder geval de invloed van beelden.

Het sepot is maar een vreemd instrument. De keuze om een zaak te laten rusten die vervolgens kan worden getoetst op redelijkheid. Is dit (mede) een ethische afweging? Kan iedere (in dit geval tuchtrechtelijke) regel hiermee terzijde worden gelegd? Wat is dan nog rechtmatig handelen? Je zou in de zaak Esteban ook kunnen redeneren dat de regel - die Nijhuis schijnbaar goed heeft uitgevoerd - niet correct is. Vervelend voor de keeper, maar wel naar de maat van het recht. De vraag waar ik mee worstel is de volgende: hoe kan het dat Nijhuis juist heeft gehaald en dat toch de zaak geseponeerd wordt? Indien met juist "juridisch juist" wordt bedoeld, kan dit natuurlijk verklaard worden door verschillen in bevoegdheden. Maar toch wringt het ergens. De reacties die volgen op de rode kaart, van zowel spelers als zelfs supporters, maken dit zo mooi duidelijk. Dus vragen te over: is de regel nu niet correct (en moeten we die eventueel aanpassen) of is de regel niet juist toegepast? Wat is het juridische kader? Waar komen ethische afwegingen in beeld?

Een leuke, aansprekende casus om de verschillen tussen juridische en morele oordelen te bestuderen.

• Aanklager seponeert rode kaart Esteban, KNVB, 22-12-2011
• Spelregels veldvoetbal en de aanvullingen, Voetbal.nl/KNVB
• Reglementen betaald voetbal 2011/2012, KNVB

Update 2 januari 2012. In De Volkskrant een aanverwante discussie:
• Brussen vs. Von der Dunk: 'Affaire-Esteban leerzaam voor Henk en Ingrid', Volkskrant, 02-01-2012

Moszkowicz bij Moraalridders. Naar de theorie van Parker: de Belangenbehartiger

2011-12-23T20:59:00.001+01:00

Bram Moszkowicz blikt in Moraalridders (EO) terug op de zaak Wilders. Het is om te beginnen interessant te zien hoe de advocaat over de persoon Wilders spreekt: Moszkowicz is voorzichtig, weloverwogen maar altijd positief. Dit maakt Moszkowicz zo'n goed voorbeeld - descriptief - van het type de advocaat als Belangenbehartiger zoals gedefinieerd door Parker. In verschillende stukken beschrijft Parker vier typen advocaten/juristen: De Belangenbehartiger, De verantwoordelijke Jurist, De Moreel Activist en De Relatiegerichte Jurist. Haar stelling is dat iedere jurist een voorkeurtype heeft. Moszkowicz bevestigt zijn voorkeur door het antwoord op de vraag of de cliënt belangrijker is dan de rechtsstaat (overeenkomstig het type: ja).

Andere relevante vragen die gesteld zijn:
- Waarom de zaak Wilders aangenomen?
- Is het proces Wilders goed geweest voor de rechtsstaat? (ja ivm de uitspraak, nee omdat de rechterlijke macht een duw heeft gekregen)
- Is de cliënt belangrijker dan de rechtsstaat? (ja)
- Was dit de mooiste zaak van het jaar / ooit?
- Zou u niet meer in het maatschappelijk debat willen doen?

De grens tussen wat Moszkowicz zelf vindt - in ethisch opzicht - en wat het recht voorschrijft, wordt in het middendeel van het interview losgelaten. Hier spreekt Moszkowicz - gestuurd door de vragen - zich dus meer in morele zin uit. Dit toont dat de vier typen van Parker in de praktijk snel door elkaar gaan lopen. Geen enkele advocaat is nu eenmaal enkel Belangenbehartiger, of een Moreel Activist, of ... et cetera).

Dit betekent echter nog niet dat alle types normatief even houdbaar zijn. Drie posities t.o.v. de vier types van Parker zie je terug in de wetenschappelijke literatuur:
(1) alle types die Parker beschrijft zijn moreel even houdbaar,
(2) enkel één type advocaat/jurist is de juiste (vraag is natuurlijk welke), of
(3) geen enkel type advocaat/jurist is moreel juist.

Het interview:

Bekijk de video in andere formaten.

• Moraalridders: Bram Moszkowicz, EO, 21-12-2011

Hieronder enkele lecture-notes voor een toelichting op de theorie van Parker.

• Parker: Four approaches to lawyers ethics (toelichting), University of Melbourne (via jaani.net)

Actieve opstelling kantonrechter verplicht bij schending "equality of arms"?

2011-12-22T23:52:00.006+01:00

In een brief aan de Eerste Kamer stelde minister Opstelten begin december dat een actieve aanpak van de kantonrechter ter zitting en het “helpen” van een partij die zich niet bedient van een professionele rechtshulpverlener niet in strijd is met de beginselen van lijdelijkheid en partij-autonomie. Laten we de argumenten waarop dit standpunt steunt eens kritisch bestuderen.

Het eerste argument dat de minister aandraagt, is procesmatig. Een groep van zestien rechters, "alle lid van de Kring van kantonrechters of het Landelijk sectoroverleg civiel en kanton, en zonder uitzondering ook nog eens ruim ervaren in de kantonrechtspraak en ook overigens in het rechtersvak", onderschreven de stelling dat er wel schending is niet. Dit argument overtuigt natuurlijk nog niet. De stelling is theoretisch, meer fundamenteel van aard – het gaat om de inhoud van beginselen. Waarom zou het hebben van proceservaring relevant zijn?

Niettemin is het nog geen autoriteitsdrogreden. Het benadrukken van de bijdrage van de groep rechters toont enkel aan dat twee discussies door elkaar heen lijken te lopen:

Stelling 1 (zoals gesteld door de minister). “De actieve aanpak van de kantonrechter ter zitting en het “helpen” van een partij die zich niet bedient van een professionele rechtshulpverlener is in strijd is met de beginselen van lijdelijkheid en partij-autonomie en verdient daarom geen navolging”

Stelling 2 (zoals lijkt te zijn gevraagd door het lid Quik-Schuijt?). “De actieve aanpak van de kantonrechter ter zitting en het “helpen” van een partij die zich niet bedient van een professionele rechtshulpverlener staat een goed functioneren van de kantonrechtspraak in de weg.”

Wat wordt dus precies met “goed” bedoeld? Het begrip is ambigu. Wordt bedoeld “goed in de zin dat het functioneert” of “goed in de zin dat het in overeenstemming is met beginselen”.

Laten we echter de insteek of het functioneert rusten (want hoe meet je dit? bijvoorbeeld in termen van tevredenheid van rechters of van procespartijen?) en ons richten op de fundamentele vraag die opgesloten ligt in de stelling van de minister: schendt een kantonrechter (dus) de beginselen van lijdelijkheid en partij-autonomie als de rechter een actieve aanpak ter zitting heeft en een partij helpt indien deze zich niet bedient van een professionele rechtshulpverlener? Voor het gemak neem ik ook de twee beginselen even samen al zijn hier wel vraagtekens bij te zetten. Want waarom zou een schending van het beginsel van lijdelijkheid direct een schending van het beginsel van partij-autonomie met zich mee brengen? De informed-consent discussie in het medisch-ethische domein toont bijvoorbeeld goed de meer complexe relatie tussen de twee beginselen. Maar dit terzijde (in andere zin: Snijders e.a., 2007, blz. 46; ook over wat een actieve houding precies is en over welk deel van het proces we dan spreken, vraagt eigenlijk om meer nuance).

Terug naar de argumenten. Een tweede argument waarom een actieve houding van de kantonrechter geen schending is van het beginsel van lijdelijkheid/partij-autonomie is een juridisch argument: (citaat brief) “de wettelijke procesregels beperken geenszins de mogelijkheid tot een actieve aanpak van de rechter.” Dit argument mag nog niet overtuigen. Het is de vraag of bepaalde beginselen geschonden worden niet of wettelijke procesregels een actieve houding in de weg staan (regels die juist hun grondslag deels vinden in de diverse procesbeginselen). Dit argument draait de relatie tussen rechtsbeginselen en de hieraan verwante regels te veel om.

Een derde argument is dat er met de actieve opstelling van de kantonrechter “equality of arms” wordt bereikt. Het beginsel van gelijkheid van processuele middelen – de processuele positie van de ene partij mag niet minder zijn dan die van de andere (Rueb, 2009, blz. 27) kan worden afgeleid uit artikel 6 EVRM. Het argument van de minister is dus dat het beginsel “equality of arms” voorrang geniet boven het beginsel van lijdelijkheid. Dit lijkt steekhoudend en is ook niet vreemd aangezien het beginsel van lijdelijkheid niet bestreken wordt door het EVRM (Hendrikse en Jongbloed, 2008, blz. 554) al is het beginsel van “equality of arms” nochtans ook niet direct in strijd is met het EVRM (Smits, 2008, blz. 299)). Maar terecht lijkt gezegd te kunnen worden dat de lijdelijkheid van de rechter en procesautonomie van partijen niet meer als hoofdbeginselen worden beschouwd (zo ook Meijknecht, 2005, blz. 63) en daarom bij het afwegen tussen beginselen "op achterstand staan".

De vraag is echter of de stelling die de minister liet onderzoeken de juiste was. Het gaat er mogelijk niet zozeer om of een kantonrechter met een actieve houding de beginselen van lijdelijkheid en partij-autonomie schendt maar eerder of van kantonrechters niet altijd een actieve houding kan worden verwacht indien zij een ongelijkheid in processuele positie constateren. Deze vraag lijkt nog niet te worden beantwoord.

De minister:

Ik kan op basis van dit overleg niet anders dan concluderen dat de rechtspraktijk, en dan in het bijzonder de kantonrechtspraak, goed uit de voeten kan met de grenzen voor de rechter in civielrechtelijke zaken, zoals procesrechtelijk verankerd in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering.

Maar geldt ook?

Ik kan op basis van dit overleg niet anders dan concluderen dat de rechtspraktijk, en dan in het bijzonder de kantonrechtspraak, goed en gelijkwaardig omgaat met de grenzen voor de rechter in civielrechtelijke zaken, zoals procesrechtelijk verankerd in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering.

In prescriptieve vorm: behoort een kantonrechter bij een mogelijke schending van equality of arms (door afwezigheid van procesvertegenwoordiging) te allen tijde - dus per definitie - zich actief op te stellen?

Links
• Kantonrechters actiever zonder advocaat, Scherpinarbeidsrecht.nl, 13-12-2011
• Kamerstuk: (vermeende) lijdelijkheid van de rechter , Rijksoverheid: Ministerie Veiligheid en Justitie, 02-12-2011

Literatuur
Hendrikse, M.L. en Jongbloed A.W., Burgerlijk procesrecht praktisch belicht, Kluwer, 2008
Meijknecht, P.A.M., Infrastructuur en hoofdbeginselen van burgerlijk procesrecht, Kluwer, 2005
Rueb, A.S., Compendium van het Burgerlijk procesrecht, Kluwer, 2009
Smits, P., Artikel 6 EVRM en de civiele procedure, Kluwer, 2008
Snijders, H.J., C.J.M. Klaassen en G.J. Meijer, Nederlands burgerlijk procesrecht, Kluwer, 2007

Was er wel of geen tunnelvisie bij Victor Muller (jurist/oud-advocaat). Op BNR een analyse.

2011-12-19T21:10:00.002+01:00

In Zweden heeft de rechtbank goedkeuring gegeven aan het faillissement van Saab. Op BNR een analyse van de werkwijze en aanpak van Victor Muller met in de studio André Hoogeboom (schrijver van "Hoe Spyker Saab redde"). Interessant omdat Muller is opgeleid tot jurist en ook werkzaam is geweest als advocaat (dit wordt zelfs expliciet bij de analyse betrokken). De vraag die besproken wordt, is in hoeverre sprake was van tunnelvisie bij Muller.

Was vanaf het begin immers niet duidelijk dat General Motors iedere deal met Chinese organisaties zou tegenhouden? Op voorhand was toch duidelijk dat GM nooit zou instemmen met het vertrek van technologie naar China? Sterker nog, dit was zelfs contractueel afgesproken. Was er daarom sprake van een blinde vlek bij een voor het overige slimme, intelligente man of kunnen deze twee niet samengaan? Op BNR een (oppervlakkige) analyse die wel interessante vragen oproept. Is het gegeven dat Muller bijvoorbeeld advocaat is geweest nu nog steeds relevant?

• Radiofragment, BNR, 19-12-2011
• Zwarte dag voor Victor Muller en Saab, BNR, 19-12-2011

Niet de PVV maar Aben zelf staat zijn benoeming bij de Hoge Raad (tijdelijk) in de weg?

2011-12-17T14:13:00.007+01:00

NRC bericht vandaag dat de PVV afgelopen week de benoeming van advocaat-generaal Diederik Aben in de Hoge Raad heeft tegengehouden. Nu is dit wat kort door de bocht. Het was inderdaad de PVV, bij monde van Lilian Helder, die het initiatief hiertoe heeft genomen maar een meerderheid in de vaste Kamercommissie voor Veiligheid en Justitie steunde de oproep hiertoe. Het uitnodigende stuk van Jensma - in Opinie & Debat: Rechtsstaat - bevestigt echter de insteek van de krant: het valt de PVV - en meer in algemene zin de Kamer - te verwijten deze opstelling te hebben gekozen. De commissie heeft politieke bezwaren tegen een ervaren magistraat gehonoreerd. Laat ik eens advocaat van de duivel zijn. In figuurlijke zin dan wel...

Eerst de feiten. Aben heeft ten tijde het proces Wilders een persoonlijke notitie geschreven waarin hij duidelijk maakte dat de beslissing om de rechters te vervangen juridisch niet juist was. De wraking was niet correct. Deze notitie "lekte" vervolgens uit en zorgde voor commotie. Aben koos er vervolgens voor om de notitie te publiceren op het NJBlog.

Niet zozeer de inhoud als wel de notitie zelf leidde tot veel vragen. Het pakket betreurde dan wel het uitlekken van de persoonlijke notitie maar waarom zette Aben de notitie online zodat iedereen zijn ideeën kon lezen? Waarom had deze jurist een dergelijke uitgebreide notitie geschreven? Deed hij dat ook voor de gemiddelde zwerver die vast zat? Niet iedereen - ik verwijs graag naar de reacties op bijvoorbeeld het NJBlog - was ervan overtuigd dat het handelen van Aben zuiver was.

De kritiek luidde in het algemeen als volgt. De keuze voor het proces Wilders, de omvang en grondigheid van de notitie als de manier waarop de notitie openbaar werd gemaakt (uiteindelijk zelfs via NJBlog) wekken gezamenlijk op z'n minst de indruk dat Aben (ook) persoonlijk gemotiveerd was. Het lijkt erop dat bij Aben niet enkel juridische motieven speelden (de kwaliteit van rechtspraak) maar dat ook andere motieven een rol hadden gespeeld. Sterker, waarom zou hier geen sprake kunnen zijn van juridisch rationaliseren: dat juist vanuit een persoonlijke voorkeur enthousiast naar juridische gronden en degelijkheid is gezocht? Dat de inhoud van de notitie gericht was op de procedure en lezing van jurisprudentie maakt dit, zo de kritiek, niet anders: de schijn van bevooroordeeld-zijn is, mogelijk onbedoeld, gewekt en dit past niet de onafhankelijkheid van de rechtspraak binnen onze rechtsstaat.

Met het bovenstaande in gedachten is het niet vreemd dat de benoeming van Aben bij de Hoge Raad vervolgens door een groep mensen kritisch is bekeken. Juist van een raadsheer van de Hoge Raad verwacht je dat persoonlijke voorkeuren geen rol spelen. Aben heeft echter bij sommige burgers helaas - bewust of onbewust - een andere indruk gewekt. Of dit terecht is, raakt een beroepsethische discussie. Maar in dit licht lijkt het te kort door de bocht te zijn om de positie van de PVV hier enkel te duiden in termen van "Wie voor mij is, deugt. Wie niet, die niet.". Net zo min Aben nu per definitie ongeschikt is geworden.

We wachten de reacties op de NRC-site met belangstelling af.

• De zoektocht naar gronden voor wraking, NJBlog, 08-11-2010
• Hoe de PVV een raadsheer uit de Hoge Raad weerde, NRC Recht en Bestuur, 17-12-2011

Rechters over risico's meervoudige behandeling

2011-12-13T06:00:00.000+01:00

Rechtspraak.nl bericht n.a.v. de Dag des oordeels, een studiedag van opleidingsinstituut SSR voor rechters over de voordelen en nadelen van meervoudige behandeling van zaken. De grootste risico's bij meervoudige behandeling van zaken zullen vaste lezers van dit weblog niet verrassen:

- tijdsdruk, vermoeidheid en onvoldoende uitwisseling van dossierkennis kan een negatieve invloed hebben op een goede besluitvorming (onderzoek UvA, Carsten de Dreu en Femke ten Velden).
- het psychologisch meganisme van ‘verankering’ kan rechters parten spelen. Daarbij kan men zich, bij het nemen van beslissingen, onbewust laten leiden door informatie die mogelijk niet ter zake doet.
- een verkeerd gebruik van intuïtie kan tot ernstige foute beslissingen leiden (onderzoek EUR, Jeffrey Rachlinski).

Dagvoorzitter Marc Loth, lid van de Hoge Raad, concludeert: ‘Ons brein is feilbaar en je moet je daarvan bewust zijn’. Enkele reacties op de site van het SSR.

• Weten drie rechters meer dan één?, Rechtspraak.nl, 09-12-2011
• Verslag studiedag, Rechtspraak.nl, 09-12-2011
• Reacties dag van het oordeel, SSR, 12-12-2011

Initiatiefwet Mediation VVD? Enkele bespiegelingen.

2011-12-12T06:00:00.008+01:00

Twee weken geleden maakte de VVD, bij monde van Ard van der Steur, bekend dat het mediation een wettelijke status wil geven. Mediation moet hiermee een volwaardig alternatief worden naast (of juist in) de traditionele rechtspraak. Het belangrijkste motief: de hoge slagingskans. Dit heeft te maken - zo beschrijft de VVD in de ontwerpnota Mediation - dat juist de partijen zelf overeenstemming bereiken waardoor niet het geschil (symptoom) maar ook het onderliggende conflict (het probleem) wordt opgelost. Een bijkomend voordeel is dat het rechtssysteem hierdoor efficiënter en goedkoper kan functioneren. Tot slot zal het geschil ook voor de betrokken partijen sneller en goedkoper tot een einde kunnen worden gebracht.

De ideeën over mediation doen me altijd denken aan het boek "How to Win Friends and Influence People". Dit boek, geschreven door Dale Carnegie, is één van de eerste zelf-hulp-bestsellers (eerste publicatie 1936) en is gebaseerd op eigen ervaring en onderzoek van Carnegie. In dit boek geeft hij onder andere de principes die je zijns inziens zou moeten omarmen om de ander te overtuigen van jouw ideeën. Het eerste en misschien wel belangrijkste principe: "You can never win an argument". Het beste dat je kunt doen met een argument is het negeren. Hoe anders de juridische praktijk?

Carnegie redeneert als volgt. Indien geargumenteerd wordt, delft iedereen het onderspit. De een heeft betere argumenten en krijgt zijn of haar gelijk. Het probleem is echter dat de ander die niet gelijk heeft/krijgt zich waarschijnlijk hierdoor minder gaat voelen. Het overtuigen van de ander brengt ook - bewust of onbewust - een superioriteitsgevoel met zich mee dat indirect de bestendigheid van de relatie tussen de personen raakt. Dit kan de relatie aanmerkelijk doen verslechteren of zelfs beëindigen. Nog even los van echte (morele) dilemma's waarbij de keuze geen goed-slecht discussie is maar een goed-goed-discussie. Hier zal de verliezende partij nog eerder zich tekort gedaan voelen. Het schaadt de lange-termijn-relaties waaruit onze samenleving is opgebouwd.

"He that complies against his will, Is of his own opinion still."
~Samuel Butler (1612-1680), in Hudibras. Part iii. Canto iii. Line 547

Dit heeft ook te maken met de cognitieve valkuil van de perceptuele verdediging. Mensen hebben de neiging om informatie die tegen bestaande opvattingen ingaat, te negeren. Dit maakt het extra lastig om mensen werkelijk van hun ongelijk te overtuigen. Carnegie geeft in het boek een voorbeeld van een belastinginspecteur die juist door de argumenten van de ander nog meer in zijn gelijk "gaat zitten". Wat ontbrak: de inspecteur werd door de tegenargumenten niet erkend als expert en als mens(*). Iets waar mediation zich juist op richt (socratische gespreksleiders zouden zeggen: dialoog boven discussie).

Maar - zo stelde een student terecht mij deze week - het gebeurt toch vaak genoeg dat mensen zich laten overtuigen van een ander standpunt? Juist in het jurdische? Neem - als toegankelijk voorbeeld - de rijdende rechter Frank Visser. Hoe vaak zien we niet op tv dat de buren de kwestie voorleggen en achteraf - zelfs al zijn ze in het ongelijk gesteld - toch opgelucht zijn. Juristen werkzaam in de praktijk zullen dit herkennen. De zaak is verloren maar de cliënt is toch opgelucht ("als de rechter dat vindt dan wordt het zo"). Bewijst dit niet het gedeeltelijke ongelijk van Carnegie en van de mediationtrend? Mensen willen niet altijd in gesprek maar vaak net zo graag een uitkomst via derden?

Dit raakt de rechtsfilosofische discussie over de plaats van het recht binnen onze samenleving. Misschien moeten we dan wel aansluiten bij wat Margo Trappenburg noemt het idee van recht als reservecircuit. Als ruziende mensen er niet uitkomen (in de morele, maatschappelijke sfeer) moet er iets zijn dat als een laatste redmiddel kan dienen (juridische sfeer). Deze laatste optie moet een optie zijn die duidelijkheid geeft. Een rechter die zegt: dit is de uitkomst: deal with it (of ga in hoger beroep). Dit betekent ook dat het recht bij voorkeur - al is dit nog wel afhankelijk van het rechtsgebied - geen vage, open normen kent maar duidelijke normen die een uitkomst bieden. Het probleem is wel dat deze theoretische scheiding tussen conflictoplossing in het recht en conflictoplossing buiten het recht in de praktijk maar matig houdbaar is.

De wens om bijvoorbeeld een conflict via mediation tot een goed einde te brengen wordt direct beïnvloed door het juridische kader. Juist omdat deze twee sferen zo direct met elkaar te maken hebben. Als iemand weet dat hij of zij juridisch sterk staat, zal deze persoon zich anders opstellen dan als dit onzeker is. Als iemand achteraf hoort dat de zaak juridisch gezien een andere uitkomst had verdiend, zal dit ook mogelijk toch wrijving leiden. Volgens sommige bemiddelaars is dit juist de reden waarom de nieuwe mediation-regeling ook juridische eisen zou moeten stellen aan bemiddelaars. Moeten bemiddelaars bijvoorbeeld een afgeronde opleiding Nederlands recht hebben? Of HBO-Rechten? Of, cynisch, wordt dit enkel gesteld door juristen uit eigen belang(**)?

De discussie wordt nog gevoerd; de VVD staat open voor suggesties:

Vanaf vandaag tot en met 31 januari 2012 kunnen alle bij mediation betrokken belangengroepen, organisaties en instellingen commentaar leveren.

(*) Om juist deze valkuil van perceptuele verdediging te voorkomen geeft Carnegie een aantal tips, onder andere (1) verwelkom de onenigheid (2) wantrouw je eerste indruk (3) beheers je emotie (4) luister (5) onderzoek punten van overeenstemming en (6) wees eerlijk (met name naar jezelf (en meer). Leerzaam voor de liefhebber.

(**) Ongeveer 70 procent van de bemiddelaars was - anno 2009/2010 - ook jurist. Juist door de verschuiving buiten rechte spelen hierdoor ook andere (financiële) belagen. De vraag die het voorstel daarnaast oproept, is in hoeverre bij een zaak advocaten - of andere betrokken juristen - sowieso niet een morele plicht hebben om mediation te onderzoeken. Dit kan tegen het eigen belang in gaan maar voor de cliënt - en denk aan de advocaat als belangenbehartiger - zou dit, als de cijfers kloppen, de voorkeur verdienen. Nu doen veel advocaten dit al maar klaarblijkelijk is niet iedereen overtuigd?

• VVD presenteert initiatiefnota mediation, NRC, 02-12-2011
• De initiatiefnota Mediation, VVD, 02-12-2011
• 'Oorlog in Mediatorland. Mediator gezocht', Rotterdam Vandaag en Morgen, 09-12-2011

• Margo Trappenburg - Het recht als reservecircuit, 2011
Het recht als reservecircuit, in: P.W. Brouwer, M.M. Henket, A.M. Hol, en H. Klooster huis (red.), Drie dimensies van recht. Rechtstheorie, rechtsgeleerdheid, rechtspraktijk , Boom Juridische uitgevers, Den Haag 1999, pp. 57-76.

• Dale Carnegie - How to Win Friends and Influence People (toelichting), Wikipedia
Het boek is als ebook via internet eenvoudig te vinden.

Kroes en het foutieve gebruik van de jij-bak. Onbedoeld zelf een mooi voorbeeld?

2011-12-07T17:40:00.002+01:00

Een klein uitstapje maar vandaag stelde Eurocommissaris Neelie Kroes dat de opstelling van de Europese Commissie niet heeft bijgedragen aan de val van het Fortis-concern. Dit verwijt had de Europese Commissie gekregen van de voormalig vicevoorzitter van Fortis, Jan-Michiel Hessels, tijdens zijn verhoor bij de parlementaire enquêtecommissie.

Kroes noemde deze kritiek van Hessels bij haar verhoor ''een jij-bak''. Ze maakte duidelijk dat Hessels zelf sinds 2001 betrokken was bij Fortis en dus eerst naar zichzelf zou moeten kijken. Hij heeft immers zelf actief bijgedragen aan wat er met Fortis is gebeurd. Kroes: De Europese Commissie wordt ten onterechte de schuld gegeven.

Een mooier voorbeeld van een jij-bak (de argumentum ad hominem, de tu quoque-variant) had Kroes niet kunnen geven. Kritiek van een ander - in dit geval van Hessels - wordt gepareerd door te wijzen op het gedrag van de persoon zelf (Hessels). Kroes hanteert de drogreden dus helaas niet correct. De onjuiste veronderstelling - in dit geval bij Kroes - is dat de eigen verantwoordelijkheid van Hessels nog niet maakt dat hij niet kritisch naar het optreden van de Europese Commissie had mogen kijken. Iemand anders iets verwijten terwijl je zelf ook verantwoordelijk bent (hetgeen Hessels deed), is geen jij-bak. Mogelijk enkel het ontduiken van verantwoordelijkheid maar dit is aan de commissie om uit te zoeken.

Van de jij-bak is enkel sprake als je de persoon die kritiek geeft van gelijk (onjuist) gedrag beticht.

• Kroes: Ik heb geen enkele schuld aan val Fortis, De Volkskrant, 07-12-2011

Nieuw boek Ton Derksen: Leugens over Louwes. "Rechters meer bewust van mogelijke fouten."

2011-12-07T09:36:00.000+01:00

Prof. dr. Ton Derksen, emeritus hoogleraar Wetenschapsfilosofie, presenteerde gisteren zijn nieuwe boek "Leugens over Louwes". In het boek legt hij uit waarom in de Deventer moordzaak sprake is van een gerechtelijke dwaling. Volgens Derksen zat Louwes ten onrechte een gevangenisstraf van acht jaar uit. Een nieuw boek over waarheidsvinding, cognitieve valkuilen en andere missers binnen de strafrechtpraktijk.

Rechtspraak.nl meldt dat Derksen niet alleen negatief is. Rechters zijn zich - mede door gevallen als (en boeken over) Lucia de B. - meer bewust van de mogelijke fouten die gemaakt kunnen worden. Rechtspraak.nl citeert:

"Je ziet bijvoorbeeld dat er meer vrijspraken komen. Er wordt dan snel geroepen dat rechters hun rug niet recht houden. Maar dat doen ze dan juist wel: als het bewijsmateriaal twijfelachtig is, moet je durven om voor vrijspraak te kiezen.”

Zuiver: het OM en het NFI willen nog niet reageren, zo meldt de Telegraaf, omdat ze de inhoud van het boek niet kennen. De advocaat Knoops, zo meldt NRC, verwacht echter niet dat het boek van Derksen een rol zal spelen bij mogelijke heropening van de zaak (waarschijnlijk wordt het verzoek hiertoe bij de Hoge Raad in maart ingediend). Dit omdat het boek, zo stelt Knoops, geen echte nieuwe feiten bevat.

Enige links:
• Boek: Deventer moordzaak, Leugens over Louwes, ISVW, 06-12-2011
• Deventer moordzaak: de meest knellende vragen, ISVW, 06-12-2011
• Ton Derksen: ‘Rechters bewuster van mogelijke fouten’ , Rechtspraak.nl, 06-12-2011
• Schrijver boek Deventer moordzaak: Ernest Louwes is onschuldig, NRC, 06-12-2011
• 'Dwaling NFI bij Deventer moordzaak', Telegraaf, 06-12-2011
• Nieuw herzieningsverzoek in Deventer moordzaak, Nieuws.nl, 06-12-2011

Video ISVW over Leugens over Louwes:

Amerikaanse rechter verwijt advocaat struisvogelgedrag en illustreert dit in de uitspraak met plaatjes. Ter inspiratie?

2011-12-06T16:38:00.001+01:00

Omdat hij zo leuk is en niet iedereen hem nog heeft gezien (h/t: Legal Ethics Forum). Als rechter een advocaat van struisvogelgedrag beschuldigen en dit vervolgens in de uitspraak illustreren met plaatjes. In Nederland nog ongekend maar in Amerika heeft rechter Posner een eerste stap gezet. Posner kwam tot deze beschuldiging na de constatering dat de advocaat een bepaald precedent niet wilde zien en bewust wegliet in zijn betoog.

De rechter wil zelf niet ingaan op zijn motief maar waarschijnlijk geldt ook hier: een beeld zegt meer dan....

Commentaar advocaat:

"I think it's inappropriate, [...] I think it takes some dignity away from the court."

Ondertussen woedt binnen de Amerikaanse juridische beroepsethiek de discussie: is dit een stap te ver of niet?

• Judge Richard Posner mocks attorney with pictures in opinion, Chicago Tribune, 02-12-2011
• De Uitspraak, USCourts.gov, 23-11-2011
• Discussie, Legal Ethics Forum, 02-12-2011

Actualiteiten november 2011.

2011-12-01T06:00:00.004+01:00

Het nieuws in november waarover we verder niet hebben bericht. Het woord van de maand is waarschijnlijk toch: onafhankelijkheid (zowel van de advocatuur als van de Raad van State). Zien we daarnaast een mogelijke nieuwe trend? Namelijk de advocaat die stopt met de verdediging omdat de verdediging niet naar behoren gevoerd kan worden?

• Raad voor de rechtspraak doet rechtstreeks beroep op Tweede en Eerste Kamer, Raad voor de rechtspraak, 30-11-2011

• Italiaanse rechter opgepakt om banden maffia, Telegraaf, 30-11-2011

• Hebberige Haagse advocaten moeten bejaarde billen wassen, Quotenet, 30-11-2011
• Geldboetes en werkstraffen voor Haagse partners, Advocatie, 30-11-2011

• Zaak Wytze J: 'Brief OM lijkt op beïnvloeding rechter', Nu.nl, 29-11-2011

• ‘Advocaten betrokken bij kidnap vermeende sekteleden’, De Pers, 28-11-2011

• Rusland: Advocaat Magnitski doodgeslagen, Powned, 28-11-2011

• Advocaat laat cliënt alleen in rechtszaal, De Gelderlander (abonnee), 26-11-2011
De advocaat had de rechter gevraagd om uitstel van de zaak omdat hij vond dat de verdachte die hij bijstond eerst een uitgebreid psychologisch onderzocht moest ondergaan. De rechter achtte dit niet nodig en gaf aan dat zij met de problemen van de verdachte rekening ging houden. De advocaat pakte boos zijn spullen in en verliet met de woorden "zonder psychologisch onderzoek kan ik mijn cliënt niet verdedigen" de rechtszaal. De verdachte bleef verbijsterd achter. Juist gehandeld?

• Ouders misbruikte kinderen: ‘Hou rekening met ons!’, Dichtbij, 22-11-2011
• Robert M. vervolgd voor misbruik 67 kinderen – PBC adviseert tbs, NRC, 26-11-2011
• 'Spreekrecht kan na kindermisbruik helend werken', Trouw, 17-06-2011
Wat als de wet niets zegt. Spreekrecht ouders?

• SP: 'Rechters moeten de straat op', Telegraaf, 22-11-2011

• More on the NY Times Article, Legal Ethics Forum, 21-11-2011
• What They Don’t Teach Law Students: Lawyering, The New York Times, 19-11-2011

• Toezichtplannen Teeven ondermijnen rechtsstaat, NOvA, 18-11-2011

• Onafhankelijkheid advocatuur onder druk door nieuw toezichtstelsel , Raad voor de Rechtspraak , 18-11-2011
• Advies herziening toezichtstelsel, Raad voor de Rechtspraak , 18-11-2011

• Advocaat overleeft declaratieoorlog, Het Financieele Dagblad (abonnee), 18-11-2011
Een advocaat brengt zijn cliënt 126.000 in rekening voor een echtscheidingszaak. De boze cliënt beschuldigt hem van excessief declareren . De tuchtrechter denkt daar anders over.

• C. Jansen en D. Venema - De Hoge Raad en de Tweede Wereldoorlog, Boom Uitgevers, november 2011
• De Hoge Raad en de Tweede Wereldoorlog, toespraak mr. Corstens, Rechtspraak.nl, 17-11-2011
De bewoordingen van mr. Ras - oud-president van de Hoge Raad - vragen reeds om reflectie:

"Ik denk je moet zeggen dat de Hoge Raad als Hoge Raad, want er zijn individuele gevallen die heel anders liggen, maar dat de Hoge Raad als Hoge Raad in de oorlogstijd onvoldoende blijk heeft gegeven van betrokkenheid bij het afschuwelijke gebeuren dat zich in Nederland afspeelde. De Hoge Raad heeft onvoldoende besef gehad van de voorbeeldfunctie die nu eenmaal hoort bij het voorrecht om in zo'n hoogste rechtscollege te zitten. Men kan zeggen dat is achteraf makkelijk gezegd en ik besef ook dat de omstandigheden uitermate moeilijk waren, maar zoals ik er toen op reageerde als simpel rechtenstudent in Amsterdam en nu als ik het weer overlees, is toch altijd hetzelfde dat ik bij mezelf denk, ja, er zijn toch momenten geweest dat een ander geluid, wat meer fierheid, op zijn plaats was geweest. Daar kan ik niet anders over denken nu als toen.

Als je vraagt noem nou eens een paar voorbeelden, dan kan ik dat heel kort zeggen. De ellende is al begonnen in de eerste maanden na de Duitse bezetting, dat van alle ambtenaren een zogenaamde Ariërverklaring werd gevraagd, een verklaring die inhield of je wel of geen joodse voorouders had. Op de Hoge Raad is toen dringend beroep gedaan een voorbeeld te geven en die verklaring niet te tekenen.

Men heeft daarover vergaderd en men heeft gemeend die verklaring wel te moeten tekenen, omdat dat niet in strijd was met het volkenrecht. De redenering is ook typisch: een juridische redenering in een tijd waarin alle juridische categorieën eigenlijk van ondergeschikte betekenis waren.

• Ghost-blogging: your views?, Legal Ethics Forum, 16-11-2011
In Nederland nog relatief onbekend onder bekende mensen als onder (juridische) professionals: ghost blogging. Waar liggen de grenzen?

• 'Onafhankelijkheid Raad van State komt in het geding', Volkskrant, 16-11-2011
Eén van vele artikelen over dit onderwerp.

• Moszkowicz: ‘Ik erken absoluut geen schuld’, De Pers, 16-11-2011

• 'Advocaat vervalste getuigenverklaringen’, Advocatie, 16-11-2011
• Advocaat vervalste drie verklaringen, Het Financieele Dagblad (abonnee), 15-11-2011

• De methode Heineken, De Pers, 15-11-2011
• Onder druk wordt alles vloeibaar, BeslagerijHeineken.nl
Heineken zou zo zijn eigen manier hebben om af te rekenen met vijanden: kapot procederen. Een vermeend slachtoffer komt in opstand.

• Mag de rechter de wet opzij schuiven omdat de straf anders te laag wordt?, NJBlog, 11-11-2011

• Advocaat kroongetuige Peter la S. staakt verdediging, Nu, 10-11-2011

• Allochtone advocaten misbruiken soms vertrouwensband cliënten, MR.Online, 08-11-2011

• Dollen met integere rechtspraak, MR.Online, 08-11-2011

• NoW placed hacking lawyers under surveillance, BBC, 08-11-2011
• Britse tabloid liet advocaten tegenpartij bespioneren, Elsevier, 08-09-2011

• Meer klachten tegen Amsterdamse advocaten, Orde van Advocaten Amsterdam, 07-11-2011
• Toelichting: Jaarverslag, Orde van Advocaten Amsterdam, 07-11-2011

• Verdachte notarissen in grote vastgoedfraude toch langer vast, De Stentor, 05-11-2011

• Camera bevoordeelt gewiekste advocaat, Netkwesties / De Volkskrant, 04-11-2011
De advocaat: gewiekst en manipulatief? Het is een belangrijke vooronderstelling in dit betoog.

• Albanië: Weg met corrupte rechters, De Pers, 03-11-2011

• Vertrouwen is bij advocaat te verkrijgen, Financieel Dagblad (abonnee), 03-11-2011
• Fiscus tornt aan advocatengeheim, Financieel Dagblad (abonnee), 18-10-2011
• Advocaat heeft geen verschoningsrecht als hij optreedt als belastingadviseur
, Recht.nl, 04-11-2011

• Dochter rechter lekt mishandelingsvideo, NRC Next, 03-11-2011

• Advocaat doet aangifte in moordzaak Kiers, Telegraaf, 02-11-2011

• Amerika: Rechter bewerkt dochter met riem, Telegraaf, 02-11-2011

• Advocaat en twee notarissen opgepakt, Advocatie, 31-10-2011

• Oproep: Premie aanleveren nieuwe klanten? Melden., RVR, 26-10-2011

NRC-Next 29/11. De weg der geleidelijkheid: waarom en hoe we onethisch gedrag rechtvaardigen.

2011-11-30T09:30:00.002+01:00

In de NRC.Next van dinsdag 29 november lezen we waarom mensen in onethisch gedrag vervallen én waarom/hoe ze dit vervolgens verklaren en rechtvaardigen. De centrale vraag is: waarom vindt niemand zichzelf de bad guy? Het artikel is gericht op wetenschappelijke fraude (Stapel, Poldermans) als de problemen rond het bankwezen maar de vraag raakt ook andere domeinen ("het is de gemiddelde echtscheiding in een notendop").

De essentie van onethisch gedrag, zo is de stelling, is dat het klein begint. Het begint bijvoorbeeld met één keer even spieken bij een lastig tentamen. Of met één keer even niet de patiënten vragen om toestemming bij medisch onderzoek. Of vertaalt naar het juridische: de advocaat die één keer een administratieve onzorgvuldigheid begaat rond de derdenrekening. Het probleem is echter dat het hier niet ophoudt en dat één kleine immorele handeling vaak het begin is van meer en groter onethisch gedrag.

De persoon die dit foute gedrag vertoont, zal vervolgens het gaan relativeren. De spieker: "Iedereen doet het weleens". De onderzoeker: "het onderzoek is baanbrekend en erg waardevol". De advocaat: "Een kleine onvolkomenheid in drukke dagen". De krant:

Ethiek begint met een autonoom zelfbeeld. Het eindigt dus bij een zelfbeeld waarbij iemand zichzelf presenteert als een speelbal van de situatie.

De persoon die zich wel aan norm heeft gehouden zal de ander weer volkomen amoreel vinden. Dit leidt er vervolgens weer toe dat de ander, de spieker, de persoon die wel juist handelde al snel een moraalridder vindt.

In het artikel meer voorbeelden onder verwijzing naar het boek "Er zijn fouten gemaakt (maar niet door mij)" van Tavris en Aronson en "Waarom goede mensen soms de verkeerde dingen doen" van Muel Kaptein. Kort door de bocht: alles om het gevoel van eigenwaarde te behouden.

• Tja, er zijn zeker fouten gemaakt (maar dat lag dus echt niet aan mij, hè), NRC.Next (enkel abonnee), 29-11-2011

Links uit het artikel:
• Carol Tavris & Elliot Aronson - Er zijn fouten gemaakt (maar niet door mij)
Waarom we dwaze overtuigingen, slechte beslissingen en kwetsend gedrag rechtvaardigen, Uitgeverij Nieuwezijds, 2011
• Voices from the world of finance, in their own words..., Guardian
• Muel Kaptein - Waarom goede mensen soms de verkeerde dingen doen, Uitgever Business Contact, 2011

Moet je als bestuursrechtjurist in beginsel formeel niet-ontvankelijke bezwaren toch materieel behandelen?

2011-11-25T12:17:00.000+01:00

In het NJB van 9 september 2011 hielden Dr. A.F.M. Brenninkmeijer, de Nationale ombudsman, en Prof. mr. A.T. Marseille, hoogleraar empirische bestudering van het bestuursrecht aan de Universiteit Tilburg, alsmede universitair hoofddocent HD Rijksuniversiteit Groningen, een pleidooi voor een meer informele benadering van de bezwaarschriftenprocedure. In de praktijk, zo blijkt uit onderzoek, is de bezwarenprocedure erg formeel en voor betrokkenen weinig bevredigend. Een bezwaarbehandeling waarbij meer aandacht is voor effectieve communicatie verdient volgens de auteurs de voorkeur. Zo’n aanpak is zelfs meer in overeenstemming met de oorspronkelijke bedoeling van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) dan de dominant geworden formalistische praktijk van bezwaarafhandeling.

Het resultaat van de bezwaarprocedure zou altijd positief moeten zijn. Hetzij omdat het leidt tot correctie van een foutief besluit, hetzij omdat zekerheid ontstaat over de juistheid van het besluit van het bestuur. In de praktijk, zo laat onderzoek zien, zien de auteurs dit niet terug. Maar er is een oplossing. Op basis van ervaringen bij verschillende projecten is, volgens de auteurs, duidelijk geworden dat de kwaliteit van het overheidshandelen voor een groot deel wordt bepaald door de manier waarop met de burger wordt gecommuniceerd.

"Burgers waarderen het als de overheid zich niet afwachtend en formeel opstelt, maar actief en informeel."

Dit zorgt tevens voor meer procedurele rechtvaardigheid:

"Gemeenschappelijk kenmerk is dat door effectieve communicatie meer nadruk komt te liggen op het realiseren van procedurele rechtvaardigheid in de interactie tussen bestuur en burger. ‘Hoor en wederhoor’ is voor juristen een basiskenmerk van een juiste procedure. Als het ‘hoor en wederhoor’ niet alleen formeel juridisch wordt opgevat, maar reële inhoud krijgt in de contacten met de burger, blijkt dat bij te dragen tot de legitimiteit van het overheids handelen en daarmee tot de aanvaarding van overheidsbesluiten."

In het artikel wordt beschreven waarom de informele aanpak juridisch niet tot bezwaren hoeft te leiden. Daarnaast worden tips gegeven hoe als ambtenaar aan deze aanpak inhoud te geven. Eén van de punten die de auteurs aankaarten, is hoe om te gaan met een formeel niet-ontvankelijk bezwaar. Hun stelling: deze moet je niet te snel op formele gronden terzijde schuiven. Bezwaar maken houdt namelijk in een probleem aankaarten en het probleem is nog niet opgelost als het bezwaar niet-ontvankelijk wordt verklaard. Ook de mogelijkheden van het bestuursorgaan om bij te dragen aan een oplossing zijn nog niet verdwenen. Daarom zou ieder bestuursorgaan - al geven de auteurs toe dat er verschillen zitten tussen verschillende soorten bestuursorganen - toch een reactie moeten geven.

Er is namelijk geen enkele reden om burgers die hun probleem met een besluit aankaarten het luisterend oor van het bestuur te misgunnen, enkel omdat ze dat na het verstrijken van de bezwaartermijn doen.

Relevant is wel in hoeverre meerdere belanghebbenden betrokken zijn bij de besluitvorming. In meerpartijengeschillen heeft het bestuursorgaan natuurlijk minder speelruimte. Een goede ontwikkeling? In hoeverre speelt bijvoorbeeld het gelijkheidsbeginsel hier een rol?

• Alex Brenninkmeijer en Bert Marseille,Meer succes met de informele aanpak van bezwaarschriften, NJB, 09-09-2011 (no. 30, bladzijde 1586)(alleen toegang abonnee)

In hoeverre moet het OM bij voorvallen reageren op internet-geruchten? Reflectie op de schietpartij in Alphen.

2011-11-23T11:28:00.001+01:00

In Opportuun, het personeels- en relatiemagazine van het Openbaar Ministerie staat een beschrijving hoe het onderzoek naar de schietpartij in Alphen aan den Rijn verliep. Een mooi, open verhaal vol dilemma-beschrijvingen. Wat hierbij opvalt, is dat gedurende het onderzoek ook veel aandacht werd besteed aan het ontzenuwen van geruchten en welke dilemma's dit kan opleveren.

Uit Opportuun (bladzijde 24):

We hebben er veel tijd in gestoken om dat te checken en vervolgens fouten te corrigeren:
al bij de eerste persconferentie en via Twitter. Tja Twitter, een mooi, snel communicatiemiddel – maar een fout bericht wordt al snel gezien als “de waarheid”.' Zo open mogelijk, was de lijn in de communicatie. De persvoorlichters hoefden niemand te pushen om zo veel mogelijk informatie te geven. 'Hoofdofficier Kitty Nooy was heel open en sensitief, legde het uit als ze iets niet kon vertellen. Dat is fijn voor persvoorlichters; dan kun je snel schakelen. Tijdens de persconferentie werd Kitty gevraagd of Tristan van der Vlis de schutter was. Dat heeft zij meteen bevestigd omdat die naam heel vaak op internet werd genoemd en “niets zeggen” in die situatie averechts werkt.’

Zaaksofficier Degeling keek iets anders naar die openheid. Vanuit haar TGO-ruimte in het relatief rustige politiebureau Gouda, had ze er alle begrip voor dat de burgemeester, hoofdofficier en korpschef in de Staf Grootschalig en Bijzonder Optreden vanuit Alphen zo handelden. Toch is er ook wel een belangenconflict, zegt ze. 'We wilden transparant zijn en snel informatie geven', zegt de zaaksofficier. 'Gaan we dan kort na het incident zeggen welke wapens de schutter heeft gebruikt? Eén van de onderzoeksdoelen was medeplichtigen uit te sluiten. Het is dan niet handig als “daderkennis” – informatie waarvan alleen de dader op de hoogte is – snel in de krant staat, want dat kan getuigen beïnvloeden. De ervaring leert dat bij zware misdrijven vaak onschuldige personen die in de war zijn, naar de politie stappen en bekennen dat zij het gedaan hebben.’ Omdat er onjuiste informatie over een van de wapens in de media verscheen, werd er wel snel gemeld dat de schutter niet met een automatisch wapen maar met een semi-automatisch wapen had geschoten. Ook werd er na enkele dagen gemeld welke wapens Tristan van der V. had gebruikt. Dit paste in het eerder ingezette beleid zo open mogelijk te zijn."

Maar in hoeverre moet het Openbaar Ministerie instaan voor de waarheid en reageren op geruchten op internet?

• Opportuun: Het onderzoek naar "Alphen", OM, november 2011

Mag het OM voorrang geven aan zaken die in het nieuws zijn gekomen?

2011-11-21T11:04:00.002+01:00

Vorige week werd bericht dat het Openbaar Ministerie in Utrecht "met spoed" werkt aan de zaak van de adjunct-directeur van het Anna van Rijn College uit Nieuwegein, die een 13-jarige leerling mishandeld zou hebben. Maar is het stellen van een dergelijke prioritering wenselijk in het licht van onze rechtsstaat? Brengt het voorkomen van willekeur en het bijdragen aan formele gelijkheid niet met zich mee dat iedere burger dezelfde spoed mag verwachten? Nu lijken er gegronde redenen te zijn om aan deze casus voorrang te geven, maar ik ben benieuwd: is dit zuiver en wat zijn precies de criteria om een bepaalde prioritering te kunnen rechtvaardigen?

• OM werkt 'met spoed' aan besluit Anna van Rijn College, Nu.nl, 15-11-2011

Moet bij een notariële tuchtrechtelijke uitspraak de naam van de betrokken notaris worden gepubliceerd?

2011-11-19T09:01:00.000+01:00

Nog niet gelezen maar mogelijk interessant is het boek van mr. M.R. Burghout waarin de vraag wordt verkend of tuchtrechtelijke naming and shaming het notariaat ten goede zou kunnen komen.

De inhoud:

Met de invoering van de nieuwe Wet op het notarisambt van 1999 dient de notaris zich naast openbaar ambtenaar als ondernemer te gedragen. De vrees bestaat dat de kwaliteit van de notariële dienstverlening zal verschralen ten gevolge van de marktgeoriënteerde beroepsuitoefening. Het is dan ook van belang stil te staan bij de vraag hoe verschraling kan worden voorkomen.

De vraag die in deze bijdrage centraal staat is of bij een notariële tuchtrechtelijke uitspraak de naam van de notaris moet worden gepubliceerd. Er wordt gekeken of met naming & shaming als uitgangspunt een positieve impuls kan worden gegeven aan de kwaliteit in het notariaat, daargelaten wat onder die kwaliteit moet worden verstaan. Kan naming & shaming een aanvulling zijn op het notariële tuchtrecht? Maakt onbekend onbemind?

Offtopic maar de prijs komt een echte dialoog waarschijnlijk niet ten goede? (€ 28,- voor een eBook, € 32,- voor de hardcopy, 124 pagina's).

• Naming & Shaming in het notariële tuchtrecht, Kluwer, 09-11-2011

Verboden verhouding: mogen raadsleden praten met ambtenaren?

2011-11-17T08:44:00.006+01:00

Graag wijs ik op de interessante column op het weblog Publiekrecht & Politiek over de vraag of kamerleden mogen praten met ambtenaren. Nog niet veel reacties maar het item vraagt om reflectie:

Het is één van de meest fundamentele vragen in de informatierelatie tussen de wetgevende en de uitvoerende macht. Mogen Kamerleden direct toegang krijgen tot die massieve bron van beleidsinformatie die in de hoofden van ambtenaren aanwezig is?

De vraag is ook te vertalen naar een dilemma op lokaal niveau.

• Verboden verhouding: mogen Kamerleden praten met ambtenaren?, Publiekrecht & Politiek, 09-11-2011

Hoe dragen advocaten bij aan de menselijke waardigheid en diens welzijn? Samenvatting artikel Vischer.

2011-11-15T23:02:00.005+01:00

Robert K. Vischer van de University of St. Thomas, St. Paul/Minneapolis, MN - School of Law, heeft een interessant artikel geplaatst op SSRN gericht op de relatie tussen menselijke waardigheid, cliëntautonomie en het handelen van de jurist (specifiek de advocaat).

Samengevat stelt Vischer het volgende:

De opvatting van menselijke waardigheid die heerst binnen het juridische domein is ruwweg uitwisselbaar met dat van individuele autonomie. Het uitgangspunt is dat juristen – en dan met name advocaten – de menselijke waardigheid dienen door bij te dragen aan de autonomie van een cliënt. Anders verwoord: de advocaat zorgt ervoor dat de cliënt autonoom kan handelen en hiermee dient de advocaat de menswaardigheid. De juridische beroepspraktijk mist echter - zo stelt Vischer - de nuance en diepgang die gevonden kan worden in discussies in andere vakgebieden, de bio-ethiek in het bijzonder.

Vischer: Autonomie is inderdaad een belangrijk onderdeel van individuele waardigheid, maar de invulling die binnen het juridische domein aan autonomie wordt gegeven, is te beperkt om het gehele begrip van ‘menselijke waardigheid’ te omvatten. In het juridische domein wordt namelijk met name de smalle opvatting over autonomie aangehangen. In deze smalle opvatting over autonomie is er weinig aandacht voor het voeren van een goede menswaardige dialoog tussen cliënt en jurist: een dialoog die noodzakelijk is om tot een volledig relationele invulling van cliëntautonomie te komen. In de plaats daarvan wordt een simplistische visie op autonomie aangehangen: er is sprake van cliëntautonomie als de (eigen) juridische belangen van de cliënt veilig zijn gesteld door maximalisatie van zijn of haar juridische rechten en voorrechten. Maar is wel sprake van autonomie en hiermee van menswaardigheid als enkel de juridische belangen van een cliënt gered worden? Vischer meent van niet.

We moeten in de plaats hiervan komen tot een meer authentieke, relationele opvatting over autonomie. Hierbij kan onze menselijke gerichtheid op relaties ons hulp bieden bij het geven van inhoud aan dit begrip en hiermee aan het ongrijpbare concept “menselijke waardigheid”. Menselijke waardigheid is voor Vischer relationeel: het is de menswaardige relatie die voorop moet staan tussen cliënt en jurist en die inhoud geeft aan het begrip autonomie en wat een cliënt van een jurist zou mogen verwachten. Dit gaat verder dan enkel het behartigen van het juridische:

A commitment to human dignity compels lawyers to widen their gaze, to remember that law serves the well-being of the human person, and thus the person must remain at the center of their work. Lawyers must be technically competent, to be sure, but they also must remain cognizant of the fact that a client‟s best interests are not always served by the maximization of their legal interests.

• Robert K. Vischer - How Do Lawyers Serve Human Dignity?, SSRN, 13-11-2011

Powned: 'Kwart advocaten heeft alcoholprobleem'. Enige nuancering is op z'n plaats.

2011-11-14T16:55:00.000+01:00

Powned meldt dat 'een kwart van de advocaten een alcoholprobleem heeft'. Met andere woorden: de Nederlandse advocaat is een alcoholverslaafde? Helaas is deze interpretatie wat eenzijdig. Om te beginnen blijkt het om Engelse advocaten te gaan (nog concreter: in de omgeving Londen) die met dit probleem worstelen. De tweede nuancering: het gaat niet om een kwart van de advocaten maar om 15-24% van de advocaten. En nuancering nummer drie: ook andere professionals hebben met dit probleem te maken. Het is dus niet enkel een advocaten-probleem. Het verschil in titel boven het bericht is dan ook veelzeggend:

The Guardian: Alarm at growing addiction problems among professionals
Powned: "Kwart advocaten heeft alcoholprobleem"

Los van deze interpretatie, lijkt het percentage nog vrij hoog vergeleken met niet-professionals. Wat hierbij opvalt, is dat professionals eerder naar het buitenland gaan voor hulp dan niet-professionals. Dit omdat ze hun verslaving niet kenbaar willen maken aan hun directe omgeving. En omdat ze moeite hebben om zelf hulp te vragen. Althans, zo stelt Rory O'Connor, de Engelse coördinator voor Gezondheidsprogramma's voor tandartsen en dierenartsen (!). Inderdaad, deze laatste constatering betreft met name de professional die in de zorg werkt (artsen, verpleegkundigen) en niet direct de juridische professional. Indien het al de professional in het algemeen raakt, kan dit worden gerelateerd aan de Angelsaksische werkcultuur: 'a work hard, play hard culture'.

Ergo: het doorvertalen van de cijfers naar de Nederlandse context lijkt op z'n minst discutabel. Is er Nederlands onderzoek?

• Kwart advocaten heeft alcoholprobleem', Powned, 14-11-2011
• Alarm at growing addiction problems among professionals, Guardian, 13-11-2011

Kees Schuyt: iedere wetenschapper weet wat wel en niet mag. Klopt dit?

2011-11-14T00:10:00.014+01:00

In de hoop fraude à la Stapel in de toekomst te vermijden, heeft afgelopen week een wetenschappelijke commissie van de KNAW de opdracht gekregen om te onderzoeken hoe onderzoekers omgaan met onderzoeksgegevens. De commissie staat onder leiding van Kees Schuyt, emeritus hoogleraar sociologie en jurist.

In het NRC Handelsblad van 11 november stond een interview met Schuyt. Interessant is de vraag: Is het nodig dat de wetenschap meer aandacht besteedt aan beroepsethiek? Schuyt antwoordt:

"Een paar colleges voor eerstejaarsstudenten lijken me onvoldoende. Kijk, iedereen weet natuurlijk wat wel en niet mag, maar het wordt pas moeilijk als je als jonge onderzoeker aan de slag gaat. Dan ontstaan de verleidingen. Misschien dat we op dat moment in iemands loopbaan nog eens op alle vanzelfsprekende normen en gevaren moeten wijzen."

Deze benadering van beroepsethiek lijkt aan te sluiten op de duiding die Jeroen Smit gisteren in Nieuwsuur gaf van het interview van Paul Rosenmöller met Cees van der Hoeven, de voormalig CEO van Ahold. Een groot boekhoudschandaal (bij U.S. Foodservice, een dochterbedrijf van Ahold), maakte acht jaar geleden een einde aan Van der Hoevens carrière. In het interview erkent Van der Hoeven dat hij in de tijd van het Ahold-schandaal fouten heeft gemaakt. Van der Hoeven:

"Ik denk dat ik wel hier en daar de weg een beetje ben kwijtgeraakt. [...] Te veel zelfvertrouwen... te weinig luister naar mensen... bij tijd en wijlen misschien wel een stuk arrogatie heb gehad. [...]"

Jeroen Smit stelt in de uitzending van Nieuwsuur ten aanzien van (top)bestuurders:

"Het zijn gewoon mensen. Succesvolle mensen geloven in hun eigen waarheid. Dit soort leiders hebben hulp nodig. Geholpen worden om met hun eigen benen op de grond te blijven. [...] Dat is wat succes met mensen doen. In feite komen de ondeugden letterlijk aan de macht. Hebzucht, vriendjespolitiek, ik kan me dit permitteren want ... ".

De omgeving moet zorgen voor checks-and-balances waartoe, zo stelt Smit, toezichthouders helaas niet altijd in staat zijn. De Ahold-affaire heeft dit laten zien.

Als we dit zo overzien, waar ligt dan de rol van de bedrijfs/beroepsethiek? Of misschien beter: waar moet de nadruk op liggen?
1. Klopt het dat we an sich, zoals Schuyt stelt, best in staat zijn om vast te stellen wat goed of fout is? Kan ethiekonderwijs hierin geen bijdrage meer leveren?
2. Klopt het dat iedereen zichzelf kan verliezen? Door succes, macht, geld, ... Moet de student reeds opgeleid worden in het verwerken van deze grenzen?
3. Klopt het dat we anderen nodig hebben om dit te corrigeren? Moeten studenten juist opgeleid worden in het kritisch aanspreken en corrigeren van anderen?

R. Edward Freeman van de Darden School of Business van de University of Virginia geeft een mogelijk antwoord op de eerste vraag. Zijn stelling: studenten weten misschien dan wel wat in het algemeen goed of slecht is maar nieuwe, actuele situaties vragen om blijvende aandacht. Neem bijvoorbeeld de rol van de social media binnen professies. Neem de roep om transparantie (Wikileaks e.d.). Waar liggen hier de ethische grenzen? Het is volgens Freeman waardevol om studenten hier mee in aanraking te laten komen.

In de WRR-verkenning "Bijdragen aan waarden en normen", onder redactie van eerdergenoemde Schuyt, valt ondertussen meer te lezen over de pedagogische opdracht van het onderwijs t.a.v. het ethische. Zowel de aangrijpingspunten als de beperkingen. Uit 2004 maar nog steeds actueel.

Maar de eerste vraag is dus: weet iedereen (reeds) wat wel en niet mag?

• Commissie tegen fraude wetenschap versneld ingesteld, NRC, 10-11-2011
• Cees van der Hoeven spreekt, Nieuwsuur, 11-11-2011
• 'De universiteiten zijn wel wakker geschud'; Socioloog Schuyt leidt commissie die onderzoekt hoe wetenschappers gegevens verzamelen, NRC (abonnee), 11-11-2011
• 'Bijdragen aan waarden en normen, WRR (verkenning), 2004

Maakte Rosenthal nu wel of niet een cirkelredenering?

2011-11-11T22:08:00.000+01:00

De klassieke cirkelredenering (petitio principii) binnen het recht is de "Ik heb dat niet gestolen, want ik ben geen dief." Meer formeel "Ik heb geen spullen weggenomen die aan een ander toebehoren (om deze vervolgens toe te eigenen) want ik ben geen dief". Maar ging Uri Rostenthal nu vandaag ook in de fout?

Het betreft de opstanden in Syrie. Bij het neerslaan van het verzet door het Syrische regime zijn, zo is het nieuws, reeds duizenden doden te zijn gevallen. De vraag die dit oproept, is waarom de internationale gemeenschap niet ingrijpt zoals ze dit Libië wel heeft gedaan. De minister van Buitenlandse Zaken, Uri Rosenthal, stelde vandaag op BNR dat ingrijpen echter voorlopig niet aan de orde is. Maar maakt Rosenthal nu wel of niet een cirkelredenering? De minister:

Elke vergelijking met andere landen waar wel militair ingrijpen heeft plaatsgehad gaan mank. Syrië verkeert in een heel andere positie. Dat is de realiteit van alledag.

Het zou misschien een beter voorbeeld van een cirkelredenering zijn als Rosenthal had gesteld dat iedere vergelijking met andere landen mank zou gaan omdat de landen niet gelijk zijn aan elkaar. Maar in dit geval? Geeft de opmerking "(want) Syrië verkeert in een heel andere positie" ons nieuwe informatie? Op BNR geen nadere toelichting.

• Syrië: geen interventie maar sancties, BNR, 11-11-2011

De ex-griffier inspireert: hoe om te gaan met de sollicitant die informatie aanreikt van een concurrent?

2011-11-09T22:59:00.001+01:00

De kwalificering "spionage" was (dus) niet die van de president van de Amsterdamse rechtbank mr. Carla Eradus. Eerst de feiten. Een griffier solliciteert bij het kantoor van Moszkowicz en benadert (waarschijnlijk) tegelijkertijd een rechtbankcollega om informatie te krijgen over het dossier Wilders. De griffier wordt aangenomen door Moszkowicz en begeleidt de advocaat vervolgens bij de zaak. De rechtbank vindt dit merkwaardig en benadert hiertoe de Amsterdamse deken van de Orde van Advocaten Germ Kemper. De rechtbank wil de zaak graag ophelderen.

Gister maakte John van den Heuvel (ironisch genoeg tijdens een debatavond aan de Universiteit Maastricht over 'De rol van de media in het strafrecht') de kwestie reeds publiek. Moszkowicz, zo stelt Van den Heuvel, wordt ervan beschuldigd dat hij

'tijdens de behandeling van de zaak 'undercoveragenten' heeft ingezet om in de gangen van het gerechtsgebouw bepaalde zaken aan de weet te komen waarmee hij gaandeweg het verloop van het proces zijn voordeel zou kunnen doen.'

Vanmorgen wordt in De Telegraaf vervolgens gesproken over (opnieuw) spionage en over de vermeende oorlog tussen rechtbank en advocaat. Moszkowicz keurt de suggestie af, zo stelt de krant. Hij zou gezegd hebben dat hij nooit de ex-griffier heeft aangezet informatie te verkrijgen over de zaak Wilders.

Een door en/of via de pers opgeblazen vete? Zo oogt het wel. De deken nuanceert uiteindelijk. Advocatie meldt:

"Soms werken de president van de rechtbank en een advocaat maanden aan dezelfde zaak en dan ontstaan er wel eens wat irritaties over feitelijkheden. Als verstandige mensen moeten we die dingen dan doornemen, zodat het niet blijft liggen."

De kwestie doet ondertussen wel sterk denken aan een standaard HRM-dilemma. Ter overweging:

Stel bij u solliciteert een medewerker van een concurrerend kantoor. Deze medewerker geeft aan over interessante informatie te beschikken aangaande een belangrijke zaak waarin u als vertegenwoordiger optreedt. Wat te doen? Is dit een pre? Of juist niet? Informeert u de wederpartij/andere betrokkene? Zijn er gevallen denkbaar waarbij principes rekbaar worden? In welke gevallen zou het geen probleem zijn?

In het algemeen: hoe om te gaan met de sollicitant die waardevolle informatie aanreikt van een concurrent of andere procespartij?

Een overzicht:

Gisteren. De vooraankondiging.
• Rechtbank Amsterdam: Bram Moszkowicz spioneerde in zaak-Wilders, Maastricht Dichtbij, 08-11-2011
• Boeiend debat over de rol van media in het strafrecht, Maastricht Dichtbij, 09-11-2011

05:30. De scoop
• Oorlog om vermeende spionage Moszkowicz, Telegraaf, 09-11-2011
• Dit is zo onterecht en vals; Wilders-proces krijgt opmerkelijk staartje, Telegraaf (abonnee), 09-11-2011

Tussen 08:00-10:00. Andere media nemen het bericht over.
• 'Rechtbank beschuldigt Moszkowicz van spionage', BN/DeStem, 09-11-2011
• ‘Moszkowicz maakte zich schuldig aan spionage tijdens proces Wilders’, NRC, 09-11-2011

Na 12:00. De nuancering
• Medewerkster Moszkowicz onder vuur, NOS, 09-11-2011
• Rechtbank wil Moszkowicz spreken, ‘geen sprake van spionage’, NRC, 09-11-2011 12:19
• Kemper nuanceert ophef over medewerkster Moszkowicz, Advocatie, 09-11-2011

Eind van de dag. De bevestiging?
• "Moszkowicz niet beschuldigd van spionage", Rechtspraak.nl, 09-11-2011

Ondersteunt onderzoek wel of niet het kabinetsbeleid inzake zwaarder straffen? Geen consensus over dat er geen consensus is.

2011-11-04T17:38:00.000+01:00

Wordt het onderzoek van de Radboud Universiteit Nijmegen (e.a.) naar het strafklimaat in Nederland door staatssecretaris Fred Teeven van Veiligheid en Justitie niet goed geïnterpreteerd? De conclusie in de brief van Teeven is duidelijk: De meeste Nederlanders steunen het kabinetsbeleid om notoire criminelen zwaarder te laten straffen." Of is dit weer enkel de interpretatie van het Algemeen Dagblad?

Socioloog Jochem Tolsma, namens de Radboud Universiteit betrokken bij het onderzoek, herkent zich in ieder geval niet in de weergave van de onderzoeksresultaten door de staatssecretaris. Tolsma vindt dat de staatssecretaris slechts een deel van het verhaal vertelt: die uitkomsten die het voorgenomen kabinetsbeleid ondersteunen.

De staatssecretaris:

4. Conclusie Het onderzoeksrapport toont aan dat de meningen over sancties onder de Nederlandse bevolking sterk uiteen lopen en dat sprake lijkt te zijn van steun voor rechterlijke oordelen. Onderdelen van het onderzoek bieden naar mijn oordeel in grote mate steun voor het huidige kabinetsbeleid. Ik zie in het onderzoek dan ook aanleiding voor voortzetting van dit beleid.

Socioloog Tolsma (RU):

Als je Nederlandse burgers de vraag stelt of het Nederlands strafrechtklimaat te mild is, dan antwoordt driekwart van de ondervraagden 'ja'. Laat je ze zelf op de stoel van de rechter plaatsnemen - en dat hebben we in dit onderzoek ook gedaan - dan zijn zij het er absoluut niet over eens over wat de juiste straf zou zijn.

Het AD:

De meeste Nederlanders steunen het kabinetsbeleid om notoire criminelen zwaarder te laten straffen.

Om zelf een oordeel te vormen, volgen hieronder de bronnen:

• 'Nederlanders zijn het over strenger straffen niet eens', Radboud Universiteit, 01-11-2011
• In Nederland geen consensus over hoe te straffen, Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving, 01-01-2011

• Veel steun voor strenger straffen, Algemeen Dagblad, 04-11-2011

• Rechtsstaat en Rechtsorde, Nr. 127, Brief van de staatssecretaris, Rijksoverheid, 31-10-2011
• De burger als rechter: Een onderzoek naar geprefereerde sancties voor misdrijven in Nederland, Officiele bekendmakingen, 31-10-2011

eBook: Kritisch denken in de rechtspraktijk: deugdelijk argumenteren en zelfstandig oordelen voor juristen (download).

2011-11-01T14:44:00.002+01:00

Onder de tab "eBook Kritisch denken" is (gratis) het boek Kritisch denken in de rechtspraktijk: deugdelijk argumenteren en zelfstandig oordelen voor juristen te downloaden.

In dit boek wordt beschreven wat zelfstandig en deugdelijk argumenteren is en waarom wij – ook juristen – hier als mens, door de cognitieve valkuilen van ons verstand, soms moeite mee hebben. Uitgelegd wordt waarom kritisch denken een oplossing biedt. Hiertoe worden twee methoden uiteengezet die de kritisch denker inzet om de uitspraken van anderen te onderzoeken en te testen. Methode 1 is het opzetten en het beoordelen van de deugdelijkheid van redeneringen aan de hand van de HART-criteria. Dit model stelt dat de argumenten in een betoog helder, aanvaardbaar, relevant en toereikend moeten zijn en dat we betogen hierop kunnen toetsen. Bij helderheid kijken we naar de structuur van een betoog. Is het betoog te begrijpen of lopen alle argumenten door elkaar heen? Bij aanvaardbaarheid bestuderen we de beweringen die in het betoog zitten. Worden deze gerechtvaardigd door onderzoek of vinden deze ondersteuning in (juridische) bronnen? Bij relevantie en toereikendheid onderzoeken we tot slot hoe de beweringen zich tot de conclusie verhouden. Zijn ze echt relevant? En zijn er genoeg argumenten aangedragen om ons te overtuigen? Worden voor de hand liggende tegenargumenten reeds gepareerd?

De tweede methode benadert betogen op een geheel andere manier, namelijk via de drogredenen. In het boek worden de belangrijkste denkfouten die de deugdelijkheid van argumentatieve betogen in de weg kunnen staan, toegelicht. Inzicht in deze denkfouten zal de (juridische) lezer helpen in het vaststellen van de kwaliteit van argumentaties en overtuigingen.

Twee methoden die beide dezelfde beoordeling maken: worden we op goede gronden overtuigd? Een kritische houding: open, respectvol, onderzoekend. Onontbeerlijk voor iedere jurist.

• Kritisch denken in de rechtspraktijk: deugdelijk argumenteren en zelfstandig oordelen voor juristen, Rechtsethiek.nl, 01-11-2011

Actualiteiten oktober 2011.

2011-10-31T11:34:00.000+01:00

Welke berichten raakten de juridische beroepsethiek in oktober (nog meer)? Met o.a. berichten over juridische professionals die opkomen voor het algemeen belang, de toegang en toekomst van het recht(onderwijs) en vertragingstactieken.

• Kabinet past griffierechten aan na kritiek, Nu.nl, 29-10-2011

• Bedenkingen Vlaamse advocatuur invoering BTW voor advocaten, Orde van Vlaamse Balies, 27-10-2011
• Het persbericht, Orde van Vlaamse Balies, 27-10-2011
Dit zal ten koste zijn van de rechtzoekende die nu al hoge kosten moet betalen om een rechtszaak op te starten en dat is onaanvaardbaar”, zegt Edgar Boydens, voorzitter van de Orde van Vlaamse Balies. “De toegang tot justitie komt in gevaar”.

• Advocaat: record wrakingen, BN/DeStem (abonnee), 29-10-2011
De advocaat Ivo van den Heuvel heeft voor de tweede keer dit jaar met succes een rechter gewraakt. In dit geval had de rechter tegen Van Den Heuvel gezegd "dat hij zat te zeuren" hetgeen de wrakingskamer deed concluderen dat een rechter zich dan onmogelijk maakt.

• Meineed en tactiek maken van 'Passage' een schijnproces, Trouw, 26-10-2011

• Camera's toelaten in de rechtszaal is mallotig idee (commentaar Rob Zijlstra), Dagblad van het Noorden (abonnee), 26-10-2011
• 'Camera in rechtszaal vergroot vertrouwen', Volkskrant, 26-10-2011

• Bijrijder file-ongeluk over politieoptreden, Nieuwsuur, 25-10-2011
• Lector haalt uit naar advocaat fileongeluk A2, Omroep Brabant, 27-10-2011
• 'Politie verantwoordelijk voor dode A2', Telegraaf, 25-10-2011
• Benzinediefadvocaat Roethof haat de politie, GeenStijl, 28-10-2011
De advocaat die de twee mannen verdedigt die het A2-file-ongeluk veroorzaakt hebben, heeft - mede door een uitzending van Nieuwsuur - veel in de belangstelling gestaan. Niet altijd even positief voor de beeldvorming.

• België: Advocaat kost meer dan verwacht, Nieuwsblad, 25-10-2011
"Twee Belgen op de drie hebben maar een lage dunk over het gerecht, blijkt uit enquêtes van Test-Aankoop. Vooral in advocaten is het vertrouwen laag. Die kosten doorgaans veel meer dan verwacht, terwijl de rechtszaken al te vaak anders uitdraaiden dan de advocaat liet verhopen."

• Onafhankelijkheid advocatuur in gevaar, NJBlog, 24-10-2011

De toekomst van recht en de rechtenstudies:
• Selling Pieces of Law Firms to Investors, NY Times, 28-10-2011
• Are Law Schools and Bar Exams Necessary?, NY TImes, 24-10-2011
Interessant en volgens sommige een verontrustend cijfer: "In 2009, the state disciplinary agencies that cover the roughly one million lawyers practicing in the United States received more than 125,000 complaints, according to an A.B.A. survey. But only 800 of those complaints — a mere 0.6 percent — resulted in disbarment."
• The MIT School of Law: A Perspective on Legal Education in the 21st Century (Presentation Slides Version 1.02), Computational Legal Studies / MIT, 13-10-2011
Assistant Professor of Law van de Michigan State University College of Law stelt dat het juridisch onderwijs - door allerlei ICT-ontwikkelingen - op de kop zal gaan. Kwantitatieve methodes, informatiekunde, procesmanagement, IT, wiskunde: vakken van de toekomst. De paper volgt.

• Rechter: ‘Werkstraffen zijn keihard', Leeuwarder Courant, 21-10-2011

• 'Nieuw visitekaartje' met een te wervend karakter, Novocatie, 20-10-2011

• Raad van State: 750 euro prima bedrag voor 3,5 uur werk (notaris), Novocatie, 20-10-2011

• Opstelten roept OM op het matje om 'zielige zakkenroller', Volkskrant, 20-10-2011
• OM vervolgt zakkenroller niet na geintje agenten, Elsevier, 19-10-2011

• 'Baby's in Geleen wel degelijk vermoord', Nieuwsuur, 19-10-2011
• Getuige-deskundige in Nieuwsuur, OM, 19-10-2011
Het OM en de dubbele rol van dr. Spendlove?

• 'Politici helpen het tbs-systeem om zeep', Volkskrant, 19-10-2011

• Rechters stoppen bij strenger straffen, BNR, 19-10-2011

• Notarissen zijn lilliputters die kunnen dunken! (Klantgerichtheid binnen de zakelijke dienstverlening vereist lef maar levert ook veel op), Managementsite, 18-10-2011

• http://www.jaeger.nl/media/446/advocatengeheim.pdf, Het Financieele Dagblad (bericht via Jaeger Advocaten-belastingkundigen), 18-10-2011
De fiscus boekt een belangrijke overwinning in de jacht op zwartspaarders en morrelt en passant aan het verschoningsrecht van de advocaat.

• Verstrengeling; Advocaat mag in één zaak twee verdachten bijstaan. Dat schreeuwt om strengere regels (commentaar), Elsevier (abonnee), 15-10-2011

• Ierse rechters bezuinigen pruiken weg‎, RTL, 14-10-2011

• Boze man zet kantoor advocaten op stelten, BN/DeStem, 14-10-2011

• Advocaat Blom langer vast vanwege fraudezaak, Bussumse Krant, 14-10-2011

• ‘We zijn niet meer dan saaie dienstverleners. In zijn boek Het proces van de eeuw schetst Christiaan Alberdingk Thijm een scherp portret van een gesloten beroepsgroep: de advocatuur. Hij schreef zijn boek deels op een Toscaanse berg, tussen de zwijnen en andere beesten. Dat was een verhelderende ervaring. ‘Heel eenzaam. Wij blijven lekker in de stad wonen., Elinae / Elsevier, 12-10-2011

• Bekende Rijselse advocaat verhoord in onderzoek prostitutienetwerk in hotelmilieu, De Standaard, 12-10-2011

• Advocaten in Arnhem willen actie tegen bezuinigingen, De Gelderlander, 12-10-2011

• Rechter Rode Khmer-tribunaal stapt op, De Standaard, 10-10-2011

• Moszkowicz mag twee verdachten bijstaan, Nu.nl, 10-10-2011

• Teeven vertrouwt advocaten niet zo, De Pers, 09-10-2011

• Inez Weski: de nieuwe Ronald Plasterk, De Pers, 09-10-2011
• Inez Weski, een pitbull in toga, KRO, 12-10-2011

• Ex-advocaat De Pril beboet, Het Nieuwsblad, 08-10-2011

• Advocaat Bart Vosters liet Apple op arm tatoeëren, Het Nieuwsblad, 07-10-2011

• UK: Lawyers are the filthiest of all office workers, RollOnFriday, 07-10-2011

• Grenzen aan commercials? De Finse advocatenorde zet nieuwe grenzen, 05-10-2011.

• België: Rechter De Smedt krijgt geen tuchtstraf, De Gazet van Antwerpen, 07-10-2011

• Twee notarissen uit ambt gezet, Novocatie, 06-10-2011

• Iranian Lawyer Detained in Country, JD Journal, 05-10-2011

• Advocaat Blom veertien dagen in bewaring wegens Quality Investments, Advocatie, 05-10-2011

Onnodig lang procederen?
• Advocatuur procedeert soms onnodig lang door, Mr. Online, 04-10-2011
• Inschatting kansen vs. kosten procedure op schrift stellen, Raad van Discipline ’s Hertogenbosch 19/09/2011 (LJN: YA2032), 19-09-2011
Gelet op het in casu zeer geringe belang van de zaak in verhouding tot de als gevolg van de procedure te verwachten kosten, mocht van verweerster worden verwacht dat zij haar cliënt schriftelijk had gewezen op de te maken kosten ten opzichte van de eventuele baten.

• Timmerman van meer belang dan advocaat, Nederlands Dagblad, 03-10-2011

Foute rechters?
• Foute rechters nauwelijks aangepakt, RTL, 03-10-2011
• Toelichting bij brief van de Raad voor de Rechtspraak, RTL, 03-10-2011
• De complete brief van de Raad voor de Rechtspraak, RTL, 03-10-2011

• De Uitspraak: Moet de registratie van een kleine schuld altijd grote gevolgen hebben?, NJBlog, 29-09-2011 (NRC Next, 06-10-2011)
Uitspraak op het snijvlak van recht en ethiek.
• De Uitspraak: Moet de registratie van een kleine schuld altijd grote gevolgen hebben?, NJBlog, 29-09-2011 (NRC Next, 06-10-2011)
Uitspraak op het snijvlak van recht en ethiek.

Waarom Donner geen vice-president van de RvS zou mogen worden? Volgens de media om de volgende (tot nu toe) 14 redenen.

2011-10-23T01:14:00.001+02:00

Een vacature openstellen terwijl je al weet wie de functie gaat krijgen, is niet netjes. Daar zijn de meeste mensen het wel over eens. Nu lijkt bij de vacature voor vice-voorzitter van de Raad van State toch van een dergelijke situatie sprake te zijn. Piet Hein Donner wordt geacht reeds de aangewezen man voor deze positie te zijn. In de media worden echter diverse redenen gegeven waarom het toch nog geen uitgemaakte zaak is. Om meer helderheid in de discussie te krijgen een inventarisatie van argumenten waarom Donner het volgens diverse auteurs het niet zou moeten worden.

1. Als Donner wordt verkozen dan blijkt maar weer dat de politieke elite de benoeming van dergelijke 'mooie' posten liever niet uit handen geeft. Deze (beeldvorming van) vriendjespolitiek is in het algemeen niet wenselijk en schaadt het openbaar bestuur.

2. Als Donner wordt verkozen dan blijkt uit niets de open procedure die premier Rutte heeft beloofd voor de opvolging van Herman Tjeenk Willink. Om gezichtsverlies van Rutte te voorkomen, kan Donner beter afzien van de functie.

3. Als Donner wordt verkozen dan doet dit geen goed voor het aanzien van het instituut. Het imago van de Raad van State is niet gediend met de benoeming van Donner.

4. Donner is CDA'er. De D staat voor democratisch. De gehele procedure heeft met democratie echter weinig te maken. Iemand die zo slecht bepaalde idealen voorop kan stellen, is ongeschikt voor de functie.

5. Donner wordt beloond door de andere drie partijen die op dit moment (toevallig) macht hebben. Inhoudelijke redenen zouden echter voorop moeten staan.

6. De ID-kaart-kwestie heeft aangetoond dat Donner weinig heeft begrepen van fundamentele rechtsstatelijke kaders. De inhoudelijke argumenten vanuit de rechtspraak werden te gemakkelijk door hem terzijde geschoven. Dit voorbeeld maakt duidelijk dat hij ongeschikt is voor de functie.

7. Donner is als minister betrokken bij wetgeving. Als vice-president gaat hij de leiding krijgen over een instituut dat de regering juist onafhankelijk advies moet geven over wetsvoorstellen. De overstap van minister naar vice-president is hiermee niet wenselijk. Donner staat namelijk niet meer boven de partijen. De PvdA: Een 'slager die zijn eigen vlees keurt,' kan niet in een democratie.

8. De vacature is niet correct opgesteld aangezien het gericht is op mannen. De vacature moet om die reden of (1) worden ingetrokken of (2) opengesteld worden voor vrouwen of (3) ingevuld worden door een vrouw.

9. Er is een beter alternatief: Alexander Rinnooy Kan

10. Een deel van de Raad van State is het niet met de benoeming van Donner eens. Dit zal een goede samenwerking in en hierdoor een juiste institutionele werking van de Raad niet ten goede komen. Dit is niet wenselijk voor onze rechtsstaat.

11. Donner heeft denkbeelden die op z'n minst niet erg progressief te noemen zijn. Nederland anno 2011 heeft echter wat anders nodig.

12. Wij, Nederland, willen dit niet. Onderzoek toont aan dat 58 procent van de Nederlanders vindt dat Donner geen vice-voorzitter van de Raad mag worden.

13. De Raad van State is - net als andere instituten van onze rechtsstaat - toe aan modernisering. Het verval van rechtsstatelijke instituten als de Raad van State is zichtbaar. Veel burgers zien de waarde er niet van in. Donner is niet een geschikte vicevoorzitter om hier inhoud aan te geven.

14. Donner baseert zijn ideeën grotendeels op zijn levensbeschouwing. Dit past niet de huidige Nederlandse identiteit.

Niet alle redenen zijn even sterk? De liefhebber kan reageren voor 10 november 2011. Ook nodig ik een ieder uit om de argumenten voor de keuze van Donner te inventariseren.

De vacaturetekst:

Aan de heer mr H.D. Tjeenk Willink wordt ingevolge artikel 3, lid 1 onder b van de Wet op de Raad van State, eervol ontslag verleend als vice-president van de Raad van State.

Ten gevolge daarvan is per 1 februari 2012 vacant het ambt van:

VICE-PRESIDENT VAN DE RAAD VAN STATE

De vice-president wordt benoemd bij Koninklijk Besluit. De benoeming is geregeld in artikel 2 van de Wet op de Raad van State.

De vice-president heeft de dagelijkse leiding van de Raad van State en de Raad van State van het Koninkrijk en treedt op in vele contacten met uiteenlopende instellingen binnen en buiten de overheid. De Raad van State is onafhankelijk adviseur van de regering voor wetgeving en bestuur en hoogste algemene bestuursrechter. De Raad is ook adviseur van de Staten-Generaal. De advisering is opgedragen aan de Afdeling advisering, de bestuursrechtspraak aan de Afdeling bestuursrechtspraak. De vice-president is voorzitter van de Afdeling advisering.

Indien u zich gekwalificeerd acht voor deze functie en belangstelling heeft om deze te vervullen, wordt u verzocht dit in een brief met daarbij gevoegd een cv kenbaar te maken. Uw brief dient uiterlijk op donderdag 10 november 2011 te zijn ontvangen.

Uw brief richt u aan Hare Majesteit de Koningin. U kunt deze, onder vermelding van de aanduiding ‘Vertrouwelijk’ op de enveloppe, toezenden aan:

De Minister van Veiligheid en Justitie
kenmerk - 2011.15 bsg
Postbus 20301
2500 EH ’s-GRAVENHAGE

U kunt de profielschets vinden op: www.rijksoverheid.nl/profiel-vicepresident-raadvanstate
De selectie van kandidaten die uitgenodigd worden voor een gesprek, zal worden gedaan door de minister van Veiligheid en Justitie. Hij voert ook de daaropvolgende gesprekken.

• Vacature vice-president Raad van State, Overheid.nl, 17-10-2011

• Voorgekookte benoeming - commentaar, Eindhovens Dagblad, 15-10-2011
• Meerderheid vindt minister bij Raad van State ongepast, Elsevier, 16-10-2011
• Occupy de Raad van State, De Stentor, 18-10-2011
• 'Donner kan Rutte bevrijden van een ondergang in politiek gekonkel', Volkskrant, 20-10-2011
• GroenLinks wil rectificatie Raad van State-vacature, HP De Tijd, 20-10-2011
• Deel Raad van State ziet ‘voortreffelijk alternatief’ in Rinnooy Kan, NRC, 20-10-2011
• Deel RvS wil Donner niet, PowNed, 20-10-2011
• Opklaringen: Onverschilligheid anderen geeft Donner zijn kans, NRC, 22-10-2011

Inez Weski, een pitbull in toga

2011-10-20T00:34:00.001+02:00

Bekijk de video in andere formaten.

Voor wie het gemist heeft: de uitzending van KRO's Profiel over Inez Weski is ook online te zien. Over authenticiteit, eigenzinnigheid, humor, karakter, gedegenheid, belangenbehartiging, de positie van vrouwelijke advocaten binnen de (top) strafrechtadvocatuur, intuïtie, moed en inzet.

Helaas is het profiel weinig kritisch van aard of het moet zijn dat ze te hard werkt en (te) veel op tv te zien is. Gelukkig maakt de afsluiter nog wat goed. Weski legt hier op een heldere wijze uit waarom volgens haar een paternalistische houding niet bij de rol van advocaat past (vanaf 32:54).

Voor de liefhebber, voor de verloren uurtjes.

• Inez Weski, een pitbull in toga, KRO, 12-10-2011
• TV vooraf: Inez Weski is een pitbull met een toga aan, BN De Stem, 12-10-2011

Publieke lezing - Het spinnenweb van de normativiteit. Recht onder de gedaante van het goede.

2011-10-19T00:07:00.002+02:00

Op 17 november 2011 geeft prof. Rodríguez Blanco een publieke lezing met als titel Het spinnenweb van de normativiteit. Recht onder de gedaante van het goede.

Het recht bepaalt hoe we leven. Als we autonoom handelende wezens zijn, kunnen wetgevers, rechters en ambtenaren dan rechtstreeks ingrijpen in ons doen en laten en indirect onze levensprojecten beïnvloeden?

Door te handelen, zetten we onze intenties om in werkelijkheid, en dat kan gaan van de meest eenvoudige daden tot zeer complexe projecten zoals het tot stand brengen van de voorwaarden waaronder een democratische staat kan functioneren of mensenrechten worden beschermd. Mensen veranderen de wereld voor een deel middels menselijke instellingen zoals het recht. Maar de meeste mensen kunnen zelf geen regels uitvaardigen. Ze ondervinden daarentegen dat het recht hen noopt om hun persoonlijke plannen bij te sturen en hun belangen, waarden en voorkeuren aan te passen. Ons zelfbegrip als rationele autonome wezens is bijgevolg tegengesteld aan de realiteit dat een uitwendige macht – het recht – ons bindt.

Volgens prof. Rodríguez Blanco wordt dit antagonisme opgelost als we het recht en de wettelijke regels in onze praktische rede tot uitdrukking brengen. Zo krijgen we greep op ons handelen in weerwil van de externe macht die we recht noemen. De handelende persoon laat zich bewust en niet blindelings leiden door wettelijke regels. Daarvoor moet hij/zij teruggaan naar de basisredenen waarvoor wettelijke regels bestaan. Rechtsfilosofie veronderstelt dat we de verbanden tussen sleutelconcepten van rechtspraak enerzijds, en de filosofie van anderzijds psychologie en handelen goed begrijpen. De scholar onderzoekt de relaties tussen ‘intentioneel handelen’, ‘praktische rede’, ‘sturing van de controle’ en ‘wettelijke handelingen volgens de regels’ en zij belicht de normatieve en dwingende aard van rechtsregels.

Praktische informatie
Verónica Rodríguez Blanco is Senior Lecturer aan de Birmingham Law School van de Universiteit van Birmingham. Als UCSIA-scholar voert zij aan de Universiteit Antwerpen een onderzoeksproject uit: Recht in de gedaante van het goede: een Aristoteliaans begrip van autoriteit van het recht. Haar promotor is prof. dr. Georgios Pavlakos (Centre for Law and Cosmopolitan Values, Faculteit Rechten).

Taal
Engels

Wanneer
Donderdag 17 november 2011, 19.30u-20.45u

Locatie
Kapel Grauwzusters, Lange Sint-Annastraat 7, 2000 Antwerpen

Inschrijvingsgeld
Deelname is gratis.

Meer informatie
• Website, UCSIA
• brochure, UCSIA

Kritische analyse van "Rechters moeten ons niet de wet voorschrijven" geschreven door Van Schie (Telderstichting)

2011-10-18T00:38:00.001+02:00

Ik was gegrepen door het opiniestuk dat Patrick van Schie, directeur van de Telderstichting, heeft geschreven voor de website "Sociale Vraagstukken" onder de noemer "Rechters moeten ons niet de wet voorschrijven". Laten we, om de discussie zuiver te houden en om onze kritische vermogens aan te scherpen, eens onderzoeken of datgene wat hij betoogt deugdelijk is. Juist omdat de site graag wil publiceren en debatteren op basis van data en empirie over maatschappelijke kwesties. Een link naar het artikel staat onderaan deze posting.

Alinea 1 bevat een samenvatting van de tekst. Kunnen we terzijde schuiven.

Alinea 2 beschrijft de verticale as van overheidsmacht. Is beschrijvend van aard en lijkt correct.

Alinea 3 stelt dat de wetgevende macht, de uitvoerende macht en de rechtsprekende macht met elkaar in evenwicht moeten zijn. Zijn we het mee eens (maar wat is evenwicht).

Alinea 4, het begin van het betoog.
- Ten eerste signaleert Van Schie een toenemende juridisering. Dit proces wordt door veel auteurs inderdaad gesignaleerd. In tegenstelling echter tot wat gewoonlijk is, wordt het begrip 'juridisering' zeer a-typisch ingevuld. Van Schie koppelt dit aan de tendens dat rechters beslissingen nemen met een politiek karakter. Dit is niet juist. Juridisering is het proces dat steeds meer conflicten en situaties juridisch ingebed worden (de opkomst van regelgeving). De opkomende juridisering zoals Van Schie is niet juist. Misbruik wordt gemaakt van verschillende begripsdefinities.
- Dit roept, ten tweede, direct de vraag op of rechters inderdaad in de laatste decennia meer beslissingen nemen met een politiek karakter. Onderzoeksgegevens ontbreken bij Van Schie. De goede bedoelingen van de site ten spijt.
- Ten derde is de volgende zin interessant (cursief toegevoegd): "(R)echters nemen beslissingen met een politiek karakter, al dan niet omdat politici bewust verzuimen in wetten of verdragen precies aan te geven hoe deze bedoeld zijn, en daarmee is dan kennelijk de kous af." Gezien wat hiervoor is gezegd, was het mij nog niet duidelijk waarom hiermee dan "kennelijk" de kous af zou zijn. Kennelijk betekent normaal gesproken "zichtbaar" of "blijkbaar". Het bewijs volgt hopelijk?
- Vervolgens stelt Van Schie dat rechters (vaak bewust) wetten en verdagen anders interpreteren dan wat parlementen er bij hun totstandkoming mee beoogden. Bewijs ontbreekt helaas voor deze uitspraak. Het deel "vaak bewust" is retorisch te verklaren maar ondeugdelijk. Waarom zou dit tussen haakjes moeten staan? Dat rechters vaak bewust aan wetten en verdragen een andere interpretatie geven, lijkt juist erg belangrijk te zijn voor het betoog van Van Schie. Het staat tussen haakjes omdat het niet bewezen kan worden?
- Het laatste deel van deze alinea herbergt ten vijfde een vreemde conclusie. Van Schie signaleert - en zoals gezegd onbewezen - dat rechters politiek bedrijven én dat politici dit ten onrechte als onbetwistbare waarheid beschouwen. Twee groepen functioneren dus niet in de ogen van Van Schie. De conclusie: "Uiteindelijk dreigt de democratie dan te verstikken door de uitdijende macht van rechters." benoemt echter weer één partij, namelijk de rechtsprekende macht. De laatste zin had beter kunnen zijn: "Uiteindelijk dreigt de democratie dan te verstikken doordat het gebrekkige handelen van politici leidt tot een uitdijende macht van rechters ". Mits bewezen.

Alinea 5
- De zin: "Ter politieke linkerzijde wordt hierover tegenwoordig nogal eens victorie gekraaid, omdat men hoopt dat op die manier plannen van het kabinet Rutte zullen stranden op internationale verdragen.", is vreemd. Om te beginnen willen we natuurlijk weten wie wordt bedoeld met de politieke linkerzijde. Daarnaast zijn er dus partijen die blij zijn met de uitdijende macht van rechters enkel omdat dit hoop geeft. Waarom wordt hier niet direct gezegd dat nationale plannen door internationale verdragen zullen worden tegen gehouden (dus zonder de verwijzing naar hoop)?
- Van Schie geeft hier één interpretatie van een uitspraak van het Europese Hof van Justitie. Dit is positief. Jammer dat geen bron wordt gegeven van de uitspraak. Daarnaast lijkt het voorbeeld slecht gekozen. De discussie was tot nu toe gericht op de Nederlandse context. Bijvoorbeeld door de verwijzing naar de plannen van het kabinet Rutte. Waarom wordt hier dan een Europese rechter erbij gehaald? Moeten we het betoog hierdoor anders plaatsen? Het gaat niet enkel om de Nederlandse rechters maar ook om Europese rechtspraak en moeten we nu ook Europese politici erbij betrekken?

Alinea 6 heeft als onderwerp "verdragen zijn beslissingen van vroeger".
- Wat in deze alinea wordt beschreven, vraagt om een kritische bestudering. Verdragen, zo is de stelling, zijn beslissingen die vroeger zijn genomen en daarom van minder waarde zijn. Hiervan uitgezonderd moeten wel worden volgens Van Schie de verdragen die zich richten op fundamentele mensenrechten. Het laatste is enerzijds begrijpelijk (velen vinden dit gelukkig) maar anderzijds merkwaardig. Het voorbeeld in alinea 5 van het Europese Hof is namelijk gericht op fundamentele mensenrechten. Een tegenstrijdigheid?
- De redenering waar deze alinea op stoelt, roept vragen op. Natuurlijk zijn verdragen beslissingen van vroeger. Wet- en regelgeving is per definitie bijna altijd van vroeger. Een nieuwe regering gaat verder op wat er reeds staat aan wet- en regelgeving. Dat het oud is, maakt het nog niet kwalitatief slechter (neem onze verkeersregels). Enkel kan dit een signaal zijn tot actualisering via het democratisch proces. De tweedeling in de opmerking "wie regeert: wij of onze voorouders?" is daarmee niet juist: het is een misleidende vraag. Beide regeren?
- Het regeren van onze voorouders wordt vervolgens direct gekoppeld aan het regeren door de rechterlijke kaste. Dit stond echter niet ter discussie in deze alinea. Twee losse begrippen worden zonder toelichting aan elkaar gerelateerd (geregeerd worden door onze voorouders is gelijk aan geregeerd worden door rechters). Veel wordt hier verzwegen.

In alinea 7 wordt opnieuw "links" aangevallen. Eerdere vragen blijven onbeantwoord (wie is links, waarom deze afwijkende definitie van "juridisering") en nieuwe vragen doemen op:
- Is het wel zo dat links de maatregelen van het huidige kabinet onder de noemer "populisme" schaart? Wanneer (en dus door wie) is dit gezegd?
- Zijn de huidige opvattingen van het kabinet daadwerkelijk de opvattingen van de kiezers? Mogelijk wel maar bewijs ontbreekt.
- Opnieuw, maar dan nog sterker, wordt benoemd dat de rechtsstaat is doorgeslagen "naar de macht van de rechter". Is hier bewijs voor?
- Is het zo dat politici, zoals Van Schie stelt, de uitspraken van rechters kritiekloos omarmen. Het ID-wetje van Donner lijkt een actueel tegenvoorbeeld te zijn?
- De zin "In een rechtsstaat maakt het parlement immers de wet, de rechter past hem slechts toe in bijzondere gevallen." lijkt inconsistent te zijn met het begin van het betoog. Was juist de rechter niet bedoeld om overheidsmacht te beteugelen? Waarom wordt hier dan gesproken over "bijzondere gevallen"?

Al met al vragen te over. Het betoog lijkt niet representatief te zijn voor wat de site beoogd. Het is jammer dat ieder bewijs ontbreekt.

• Rechters moeten ons niet de wet voorschrijven, Sociale Vraagstukken, 17-10-2011

De nieuwe gedragscode Rechtspraak: het einde of het begin van het zelfstandig denken?

2011-10-13T23:38:00.000+02:00

De NVvR heeft de nieuwe gedragscode voor rechters gepubliceerd: de rechterscode. In de NVvR-rechterscode ligt - zo lezen we op de website van de vereniging - het accent op de eigen verantwoordelijkheid van rechters en op hun eigen bewustzijn van de gevolgen en de impact van hun gedrag en handelen als rechter. De code moet referentiekader zijn voor het rechterlijk handelen waarnaar rechters zich kunnen richten bij de uitoefening van hun werkzaamheden. Mede omdat het rechterschap van invloed kan zijn op het privéleven van de rechter wordt in de code ook hier aandacht aan besteed.

Is deze code nu wenselijk of niet? Het is een vraag die bij iedere nieuwe of geactualiseerde gedragscode opborrelt. Er zijn namelijk meerdere redenen om geen code te willen. Met name de beroepsbeoefenaar is van oudsher van mening dat de code niet nodig is. Wij rechters, advocaten, journalisten, verpleegkundigen, docenten, ... hebben een dergelijke code niet nodig want wij weten wel wat mag of niet mag. Zoals ook NVvR-voorzitter Reinier van Zutphen het verwoordt op de site van MR-Online:

“Er zijn collega’s die een gedragscode onnodig vinden, omdat rechters vanuit hun eigen professionaliteit zelf wel weten hoe het hoort”.

Omdat de buitenwereld hier geen genoegen meer mee neemt (populair blijft "wij van wc-eend...") en deze buitenwereld wil weten wat ze van de professional kan verwachten, wordt deze reden door steeds minder beroepsverenigingen nog omarmd. Aanzien, deskundigheid, integriteit, het wordt steeds minder verondersteld aanwezig te zijn maar moet getoond worden. De maatschappij wil zelf kunnen oordelen over de ander. Opnieuw Reinier Van Zutphen:

“Degenen die een beroep op rechters doen, moeten weten waar ze op mogen en kunnen rekenen."

Moeten of willen? De gedragscode Rechtspraak is in ieder geval publiek gemaakt.

Twee bezwaren kunnen het functioneren van de gedragscode in de toekomst in de weg gaan staan. Het eerste bezwaar is dat een gedragscode een afrekencode van rechters wordt. De "kritische" burger: "Rechter X had dit niet mogen doen want dit staat in de rechterscode". Deze extern corrigerende functie van een gedragscode maakt veel beroepsbeoefenaren sceptisch over een code. Professioneel handelen laat zich misschien makkelijk waarderen maar lastiger normeren. Voor rechters staan bijvoorbeeld de kernwaarden onafhankelijkheid, autonomie, onpartijdigheid, deskundigheid, professionaliteit en integriteit voorop. Maar welk beroep wil dit niet? Zien we in deze kernwaarden de rolopvatting van de rechter terug? En niet onbelangrijk, kunnen we deze kernwaarden relateren aan de rechtsstaat waarin de rechter zich geplaatst ziet? De huisvraag aan de lezer is welke van deze kernwaarden afwijkt van de notaris of die van de advocaat. Het gevolg: normeren.

Een tweede bezwaar die de werking van de code kan verminderen, is dat het zichzelf mogelijk in schiet. Een code - als ook de rechterscode - vraagt om autonome, professionele keuzes maar de code zal dit zelf, zo is dan de stelling, in de weg gaan staan. De rechter zal zich niet meer uitgenodigd zien om te na te denken maar zal enkel de vastgelegde norm raadplegen. Margreet Ahsmann, hoogleraar rechtspleging aan de Universiteit Leiden en senior rechter bij de rechtbank Den Haag, verwoordt dit op de site van MR-Online als volgt:

“Door regels te stellen en het allemaal zo vast te leggen, houd je de rechter af van zelfstandig denken en van zijn eigen verantwoordelijkheid. Het lijkt nu te veel op een norm die moet worden toegepast, terwijl het erom gaat dat je de onderliggende gedachte tussen de oren hebt.”

Inderdaad een belangrijk aandachtspunt. Staat de rechterlijke macht er immers niet om bekend dat het intern weinig corrigerend vermogen heeft? Is het niet lastig om als rechter een andere rechter aan te spreken? Het zou jammer zijn als de code het tegenovergestelde gedrag oproept. Want een gebrek aan (openheid over) een intern corrigerende cultuur kunnen we de rechterlijke macht nauwelijks kwalijk nemen. Hiermee toont de rechterlijke macht namelijk enkel een menselijke kant die in het algemeen onze aandacht moet hebben. Want ook bij andere beroepen - in het onderwijs, in de journalistiek, in de zorg (denk aan Het Scheper Ziekenhuis in Emmen) - zien we dezelfde problemen: dat het lastig is om een collega aan te spreken op wangedrag én dat het lastig is om je kwetsbaar op te stellen en je eigen dilemma's en twijfel te delen met collega's. Ook onderzoek wijst uit: commitment maakt minder kritisch.

Ook rechters hebben om die reden externe partijen nodig om de boel scherp te houden, maar ook om zelfstandig te blijven denken. Omdat het zich conformeren aan de norm niet altijd de oplossing is. Daarom een klein gedachte-experiment: wat als een kritisch, zelfdenkend rechter weloverwogen tot een keuze komt die in strijd is met de rechterscode? Accepteren we dat nog? Wie iets van morele dilemma's afweet, weet wat het antwoord zou moeten zijn.

• Gedragsregels rechters aangescherpt, MR-Online, 11-10-2011
• NVvR-rechterscode, NVvR (vastgesteld 26-09-2011)

Amerika: 10 redenen om je op het zwijgrecht te beroepen. Waarom de waarheid toch rekbaar is.

2011-10-07T22:09:00.001+02:00

Het gaat snel maar wie mr. James Duane, hoogleraar aan de Regent Law School en oud advocaat, kan volgen, hoort een gepassioneerd verhaal waarom we ons altijd moeten beroepen op het zwijgrecht als we in aanraking komen met de (Amerikaanse) politie. Geen oproep tot publieke ongehoorzaamheid maar een interessant mini-college over hoe de waarheid toch ineens tegen ons kan werken. Omdat opsporingsambtenaren ook maar mensen zijn.

Duane vertelt op een uitnodigende manier hoe een feitelijke uitspraak ineens een betekenis krijgt die we niet hadden voorzien. Een aantal problemen die de waarheidsverteller kan opbreken:
- er zijn zoveel gedragingen verboden dat zelfs advocaten niet voor 100% weten of een feitelijke handeling strafbaar blijkt te zijn. Duane: zelfs het bezit van een kreeft is soms strafbaar!
- datgene wat gezegd wordt - al is het de waarheid - wordt toch niet gelooft op het moment dat van het tegendeel wordt uitgegaan. Duane: stel een verdachte wordt opgepakt maar vertelt dat hij het niet heeft gedaan. Zal de ambtenaar zeggen: "tja, je hebt gelijk, ga maar?". You can't talk your way out of getting arrested.
- we horen alleen dat wat we zoeken, niet wat buiten onze zoekvraag ligt.
- we vullen veel in en associëren er graag op los. Niet overtuigt: een quiz op 2:10 en uitkomst op 18:18.

Levert het Nieuwe Werken nieuwe - of eerder weer de oude - dilemma's op voor juristen?

2011-10-06T09:24:00.039+02:00

Per 2014 gaat de IT-dienstverlener Atos Origin verbiedt zijn personeel verbieden om nog met elkaar te e-mailen. E-mail kost te veel tijd en leidt te vaak nog tot misverstanden. Het digitale postvak wordt vervangen door social media, discussiefora en chat. Mogelijk was dit nog enkel een mooie reclamestunt maar het bericht kan ook symbolisch worden gezien voor ontwikkelingen die op ons afkomen en die veel mensen scharen onder de noemer het Nieuwe Werken (voor de geïnteresseerde hieronder een link naar het boek van Dik Bijl hierover).

Wat gaan dergelijke ontwikkelingen nu voor juristen betekenen? Dat het onzinnig is om ieder (half) jaar een wettenset te kopen, wordt in ieder geval steeds meer gemeengoed. Smartphones/tablet-pc's met apps nemen dit over. De keerzijde van de ontwikkeling die Atos aankondigde is dat informatie - nu nog bijvoorbeeld als bijlagen in mails opgeslagen - mogelijk sneller uit beeld raakt. De informatisering van de samenleving heeft de jurist reeds veel gegeven maar is dit blijvend?

Hét raakt in ieder geval één van de klassieke dilemma's van de jurist en toont ons de reden waarom veel niet-juristen de juridische grondigheid maar irritant vinden:

Gaan we op de werkvloer voor (communicatieve) efficiency/pragmatisme enerzijds of voor goede bewijsvoering (achteraf) anderzijds?

Voor de geïnteresseerde: Slate.com gaat nog een stap verder. Als er al software is die het werk van de journalist overneemt (automatisch schrijven stukken), waarom zou het werk van juristen ook niet overgenomen kunnen worden? "Legal software will kill the lawyer". Maar... "Why that's good for everyone else.":

Still, of all the professions I've covered so far, the prospects for the legal industry seem the least awful. Sure, lawyers will suffer, but the rest of us will benefit. "The law doesn't exist to provide jobs for lawyers," Katz says. "That's not its function in society. It's there to help people solve problems—and if we could serve more people with fewer lawyers, I don't think that's an unreasonable path to take."

• Atos Origin stopt met e-mailen, Computable, 08-02-2011
• Bijl, Dik, Aan de slag Met Het Nieuwe Werken, Zeewolde: PAR CC,
2009, klk hier
• Will Robots Steal Your Job? Software could kill lawyers. Why that's good for everyone else., Slate, 29-09-2011

Juridisch PAO Leiden: Twee cursussen voor de liefhebber

2011-10-03T21:11:00.001+02:00

Niet direct aan ons verbonden maar toch wijs ik de liefhebber graag op de volgende nascholingscursussen:

Vaardigheden: Slagvaardigheid in argumentatie / Gelijk hebben én krijgen

Donderdag 1 december 2011 van 9.30 tot 17.15 uur, te Den Haag
6 PO NOvA (Ber.v.)

Toelichting
Deze cursus biedt uitleg van beginselen van argumentatietheorie en logica, met het oog op verbetering van argumentatieve slagvaardigheid. Immers: gelijk hebben is nog geen gelijk krijgen. Bovendien kunnen drogredeneringen ten onrechte overtuigen. De cursus is dan ook gericht op 1. herkenning van drogredeneringen, 2. theoretische analyse met het oog op praktische toepassing, 3. slagvaardig gebruik van theoretische kennis voor betere herkenning en weerlegging van drogredeneringen.

Aan de orde komen:
• Kleine catalogus van drogredeneringen, waaronder "spelen op de man in plaats van op de zaak" (ad hominem v. ad rem), verwisseling van noodzakelijke en voldoende voorwaarden en verwisseling van statistische met causale verbanden
• Hoofd- en bijzaken in argumentatie
• Beginselen van logica en hun praktisch belang
• Argumentatieve problemen in feitenvaststelling en bewijs
• Retorische slagvaardigheid

• Vaardigheden: Slagvaardigheid in argumentatie / Gelijk hebben én krijgen, PAO Leien

------------------------------------------

Vaardigheden: Beroepsethiek voor de jurist

Donderdag 8 december 2011 van 14.00 tot 17.15, te Den Haag
3 PO NOvA (Ber.v.), 3 KNB

Toelichting
Advocaten en anderen staan wel eens voor professionele dilemma's waarop regels geen, geen duidelijk of een kennelijk verkeerd antwoord geven. Dan rijzen vragen van beroepsethiek of zelfs van algemene ethiek.

Advocaten en anderen staan wel eens voor professionele dilemma's waarop regels geen, geen duidelijk of een kennelijk verkeerd antwoord geven. Dan rijzen vragen van beroepsethiek of zelfs van algemene ethiek. Bijvoorbeeld: welke verantwoordelijkheid hebben strafadvocaten jegens slachtoffers van delicten? Of: wat te doen als de waarheidsplicht van art. 21 Rv. strijdt met belangen van cliënten? Of: waar liggen voor bedrijfsjuristen grenzen als het gaat om "lawful but (too) awful"? Ook de beroepsethische dilemma's van het notariaat zullen aan de orde komen, evenals die van de rechterlijke macht.

Aan de orde komen:
• Klassieke en hedendaagse beroepsethische dilemma's
• Verbanden van beroepsethiek en algemene ethiek
• Belang van professioneel rolbewustzijn
• Problemen van confidentialiteit
• Gevaren van al te goed gedrag in een "slechte" wereld

• Vaardigheden: Beroepsethiek voor de jurist, PAO Leien

Tristan V. en "de vervelende jurist die op de regels let". Een zorgvuldige afweging schendt niet het beroepsgeheim?

2011-10-02T11:41:00.000+02:00

De Inspectie van de Gezondheidszorg kwam deze week met een rapport over het schietincident in Alphen aan den Rijn (de zaak Tristan van der V.). Volgens de inspectie was de hulpverlening aan Tristan op hoofdlijnen adequaat en redelijk zorgvuldig geweest. Wel waren er enkele kritische opmerkingen van de inspectie over de behandeling door ggz-instelling Rivierduinen. Zo bleek niet uit het medisch dossier dat er voldoende systematisch aandacht was besteed aan het risico van suïcide en het risico voor derden, als gevolg van eventueel vuurwapenbezit. Ook de richtlijn over het beroepsgeheim en het al dan niet doorbreken daarvan op basis van een conflict van plichten, was niet gevolgd.

Op twee manieren is deze zaak voor juristen interessant. Ten eerste omdat het beroepsgeheim ook menig jurist niet vreemd is. Denk aan de advocatuur. Als de zaak Tristan van der V. ons iets leert over de grenzen van het beroepsgeheim dan kan het geen kwaad om ook als jurist hier hoogte van te nemen. Ondanks dat natuurlijk primair psychiaters worden aangesproken en hun richtlijn centraal staat. De zaak raakt de jurist daarnaast op een tweede manier. Het beroepsgeheim is omgeven met regels. Een bekend bezwaar van een dergelijke verjuridiseerde systeeminrichting is dat dit kan leiden tot een strikte, vaak beklemmende regeltoepassing. In NRC/Next van 13 juli 2011 verwoordde een werknemer van de artsenorganisatie KNMG dit treffend door zichzelf ,,de vervelende jurist die op de regels let" te kwalificeren.

Ook de inspectie volgt met haar rapport deze lijn. Na geconcludeerd te hebben dat het beroepsgeheim een groot goed is, stelt ze dat in de zaak Tristan van der V. de KNMG-richtlijn voor het al dan niet doorbreken van het medisch beroepsgeheim op basis van een conflict van plichten niet gevolgd is:

"Er kunnen echter uitzonderingen nodig zijn op de geheimhouding, wanneer de hulpverlener via de behandelrelatie met de patiënt weet krijgt van het ontstaan van gevaar voor derden door toedoen van de patiënt. Hulpverleners moeten weten hoe in dergelijke complexe situaties beschikbare informatie te wegen en te delen. De richtlijn dient hierbij gevolgd te worden. In de casus V. is dit ten onrechte niet het geval geweest."

Volgens sommige auteurs versterkt de inspectie met deze juridische benadering juist het probleem. In plaats van een gebrek aan gezond verstand, wordt (controle op) regelnaleving centraal gesteld. Treffend van deze formele benadering zijn constateringen als "In het dossier van V. zijn geen afwegingen over een ervaren conflict van plichten terug te vinden." Of: "Door de sector is geconstateerd dat deze richtlijn soms onvoldoende handvatten biedt voor specifieke problematiek in de geestelijke gezondheidszorg. De ggz-sector is daarom gestart met het aanscherpen van de bestaande richtlijn." Juist omdat richtlijnen niet enkel inhoudelijke handvatten geven maar vaak ook handhavingselementen in zich hebben (disciplinaire maatregelen, waarschuwingen e.d.) is dit, zo is de stelling volgens sommigen, echter onwenselijk.

Het gezond verstand als alternatief kent wel weer andere bezwaren. Juist omdat ons verstand een aantal bekende tekortkomingen kent (confirmation bias, primacy effect, e.d.) is het lastig om precies vast te stellen wat we van ons "gezonde verstand" mogen verwachten. De zaak Tristan van der V. liet deze week zien waar de hedendaagse oplossing gevonden wordt: de procedurele ethiek. Zoals Kahn, hoogleraar Psychiatrie, het verwoordde (NRC Handelsblad, 29 september):

"Een fout maken is niet erg maar er moet wel een degelijke afweging aan vooraf zijn gegaan. Als je informatie van een patiënt krijgt, die duidt op mogelijk gevaar, moet je afwegen of je daar iets mee doet."

Anderen raadplegen, zo stelt Kahn, staat centraal. Collega's of mogelijk zelfs de inspectie.

"Dat is geen schending van het beroepsgeheim maar een zorgvuldige afweging maken. Na zo'n afweging, kun je alsnog het verkeerde besluit nemen, maar dan heb je er tenminste over nagedacht."

Het heeft iets sombers. Het maakt niet uit wat de uitkomst is van de afweging maar enkel (dat vastgelegd is) dat en hoe afgewogen is bij een conflict van plichten? De inspectie signaleert hetzelfde:

"De inspectie is van mening dat niet voldoende, en in ieder geval niet navolgbaar, is stil gestaan bij een mogelijk persistent (ernstig) gevaar voor patiënt zelf en voor derden ten gevolge van mogelijk vuurwapenbezit, in combinatie met zijn fascinatie voor vuurwapens. Niet met zekerheid kan worden gesteld dat als dit wel voldoende respectievelijk navolgbaar was gebeurd, dit tot andere besluitvorming had geleid."

In Amerika overleed Esmin Green in juli 2008 in een wachtruimte van een ziekenhuis. Een uur lang lag ze op de grond en werd ze genegeerd door anderen. Ook ziekenhuispersoneel liet haar liggen. In de discussies die hier op volgden werd geconcludeerd dat dit voorval niet het gevolg was van enkel de regels (al werd hier wel een beroep op gedaan) maar aan de cultuur in het algemeen die heerste in het ziekenhuis. Formeel, berekenend, taakgericht maar vooral zonder compassie. Iets wat de filosofe Nussbaum waarschijnlijk zou bevestigen in haar ideeën over wat ethiek zou moeten zijn: een afweging van verstand maar ook emotie. Had de inspectie hier ook iets over moeten en kunnen zeggen?

• Medisch beroepsgeheim had gebroken kunnen worden als Tristan daad had aangekondigd, NRC, 13-07-2011
• Onderzoek naar behandeling dader schietincident Alphen, Inspectie voor de Gezondheidszorg, 29-09-2011
• Beroepsgeheim in noodgeval niet heilig, NRC (abonnee), 29-09-2011
• Medisch beroepsgeheim bron van problemen, De Pers, 29-09-2011

Actualiteiten september 2011.

2011-10-01T07:15:00.004+02:00

Welke berichten raakten de juridische beroepsethiek in september (nog meer)?

• Strafrechters aan de leiband van de wet? Graag!, Trouw, 29-09-2011
• Will Robots Steal Your Job? Software could kill lawyers. Why that's good for everyone else., Slate, 29-09-2011
Een oproep van een rechter. Het artikel van Slate is direct hieraan gerelateerd.

• Computers gemeentehuis plat door livestreams Tour, Binnenlands Bestuur, 28-09-2011
Het zal niet enkel de overheidsjurist betreffen maar toch een aardig bericht.

• 4000 euro teveel: excessief declareren, Advocatie, 28-09-2011

• Rechterswissel Chipshol gebeurde buiten Justitie om, BNR, 28-09-2011

• Jaarcongres Advocatuur: 'Onafhankelijkheid advocatuur in het geding', BN/De Stem, 24-09-2011

• Aangifte Chipshol tegen rechters om meineed (update), Haarlems Dagblad, 22-09-2011

• Zwolse rechter mag weer aan de slag, NOS, 19-09-2011

• Advies: roddel op werk!, Telegraaf, 21-09-2011
Het morele aspect daargelaten: Is roddelen op werk oké? Ja, zegt onderzoeker Grant Michelson volmondig.

• Geldbejag was drijfveer voor Tiebout-advocaten, Dagblad van het Noorden, 20-09-2011

• „Franse seculiere model past niet in Nederland”, Reformatorisch Dagblad, 15-09-2011
(profiel)

• België: "Proces Janssen voeren in de rechtszaal, niet in de media", HLN.be, 15-09-2011
Uniek: de Orde van Vlaamse Balies en alle Vlaamse stafhouders willen dat het proces Ronald Janssen in de rechtszaal en niet in de media wordt gevoerd. Daarom kregen alle advocaten een extra toelichting over de beroepsregels voor de omgang met de pers.

• Advocaat mag leek niet bestoken met quasi geleerde quatsch, Advocatie, 14-09-2011

• Advocaat: 'Wij zijn hier voor de cliënten, niet voor onszelf', NOvA, 14-09-2011
• Beloning advocaat belemmert halen recht, FD (abonnee), 20-09-2011
Is de griffierechtendiscussie ook een beroepsethische discussie?

• Proces Ronald Janssen: "Zwijgplicht" voor Tongerse advocaten, HLN.be, 13-09-2011

• Franse rechter, die Sarkozy beschuldigde, van zwaar gemediatiseerd dossier gehaald, Knack/Belga, 13-09-2011
• Rechter beschuldigt Sarkozy in affaire Bettencourt, Knack/Belga, 31-08-2011

• België: Alleen rechter Schurmans schuldig in Fortisgate, Nieuwsblad, 14-09-2011
• Hoogste rechter België en betrokkene Fortis-affaire stapt op, NRC, 13-09-2011

• Braziliaanse agenten vast voor dood rechter, Elsevier, 12-09-2011

• VS: Boete voor anti-downloadadvocaat, Telegraaf, 12-09-2011

• Judgment day looms for 'Solicitors from Hell' website, Independent, 11-09-2011

• Durf te denken: Socrates, Human, 10-09-2011
• 'We praten liever dan dat we luisteren', Human, 08-09-2011
Niet specifiek voor of over juristen maar toch misschien het kijken waard? Waarom we liever praten dan denken. En al snel in oplossingen denken in plaats van ons eerst te verdiepen.

Bekijk de video in andere formaten.

• Honderden fouten bij dna-onderzoek, Telegraaf, 10-09-2011

• België: Ex-advocaat opnieuw voor rechter, Nieuwsblad.be, 10-09-2011

• 'Topman Justitie moet weg tijdens onderzoek verkrachting', Nu.nl, 10-09-2011

• Miljoen kijkers voor serie Overspel, Nu.nl, 09-09-2011
Overspel: een jonge fotografe bedriegt haar man, een succesvolle officier van justitie met de advocaat van een dubieuze vastgoedmagnaat. Resultaat: een miljoen kijkers. Een aansprekend thema? Zie ook (hier).

• Raadsheer weg uit protest, De Pers, 09-09-2011
• Bestuursrechter protesteert tegen bestuursrecht, Publiekrecht en Politiek, 09-09-2011
Onder de noemer 'moedig' beschrijft De Pers het waarom achter het vertrek van Twan Tak bij de Centrale Raad van Beroep.

• OM: Jammer dat De Vries stopt, Telegraaf, 07-09-2011
Is het verstandig om uit te spreken dat een televisieshow je scherp houdt en heeft geïnspireerd? Eerlijk lijkt het wel te zijn.

• Lid van Hof van Discipline met succes gewraakt, Advocatie, 07-09-2011

• Advocaat berispt wegens uitlokken klachten, Advocatie, 07-09-2011
Zie ook het volgende item voor een gelijksoortige casus.

• 3M Sues DC Law Firm Chief, Says He Ran Defamation Campaign Under Guise of Seeking $30M Settlement, ABA Journal, 31-08-2011
• De 3M-klacht, AMLaw Daily, 24-08-2011
Hoever mag een advocaat gaan in orkestreren van een 'lastercampagne' teneinde te komen tot een betere schikking of rechtszaak? 3M probeert een grens te trekken.

• Ethical Issues when Leaving a Firm to Go Solo, Lawyerist, 03-09-2011

• First woman Attorney General of Sri Lanka takes oaths, Srilanka Guardian, 31-08-2011

Het OM en de vastgoedfraude. Hoe ideologisch mag een requisitoir zijn?

2011-09-30T00:41:00.019+02:00

Een 'scherp requisitoir'. Zo wordt het betoog van de officier van justitie in de vastgoedfraude - uitgesproken op maandag 26 september - gekwalificeerd. Nu, een paar dagen later, is het een goed moment om het betoog eens vanuit ons perspectief te bestuderen. Het requisitoir werd namelijk door velen met instemming omarmd. Toch was niet iedereen overtuigd:

Was het inderdaad een schadelijk requisitoir (en waarom)? Of was de ideologische, maatschappij-kritische benadering de juiste? Het voldeed in ieder geval aan veel kenmerken van de klassieke retorica: vol ethos, pathos en een sterke logos.

Een overzicht van enkele passages. Over ongebreideld individualisme, de afnemende maatschappelijke betrokkenheid en solidariteit en de graaicultuur in het zakenleven:

Het uiteindelijke lot van verdachten zal dienen als waarschuwing voor al diegenen die menen op kosten van anderen, belastingbetalers, gepensioneerden, beleggers, te kunnen verrijken.

[...]

Wat het meest schokt, is het brutale cynisme waarmee de verdachten in deze zaak de kas van hun werkgever en opdrachtgever hebben geplunderd om de eigen bankrekening te spekken. De huizen, de jachten, de extravagante feesten en partijen, de peperdure horloges en andere attenties; ze zijn allemaal gefinancierd met gestolen geld. De opbrengst van langlopende, slimme maar daarom niet minder ordinaire diefstal. Diefstal van Bouwfonds en uiteindelijk dus ook van de belastingbetaler. En diefstal van het Philips-pensioenfonds waarmee deze heren vele tienduizenden pensioengerechtigden hebben benadeeld.

[...]

Onze tijd is er toch al één van ongebreideld individualisme, van afnemende maatschappelijke betrokkenheid en solidariteit. Van een financiële sector, nog niet zo lang geleden door de belastingbetaler uit het moeras getrokken, waar het grenzeloze graaien alweer een aanvang heeft genomen. Het schaamteloze gedrag van verdachten ondermijnt deze maatschappelijke moraal samen voor ons eigen nog verder. Want als het de hoge heren is toegestaan een spectaculaire greep in de kas te doen wat let de gemiddelde burger dan om ook maar wat te gaan rommelen met zijn belastingaangifte en zijn zzp-factuurtje?

Het requisitoir roept ook kritische vragen op. Is onze tijd bijvoorbeeld inderdaad er één van ongebreideld individualisme? En moet een officier dit onderbouwen met onderzoek? Hoe ideologisch mag een requisitoir sowieso zijn?

• Gevangenisstraffen tot 7 jaar geëist tegen verdachten vastgoedfraude, OM, 27-09-2011

"Vuilzak!" Behoort een advocaat excuus aan te bieden voor het wangedrag van een cliënt?

2011-09-28T21:03:00.003+02:00

Het volgende onderwerp - vandaag bij ons onderwerp van discussie – leg ik graag voor in een zoektocht naar argumenten. Het begon met een bericht uit België maar velen zullen een vergelijkbare situatie herkennen.

Stel, een verdachte heeft zichzelf niet in bedwang en maakt tijdens een strafzaak de rechter uit voor 'vuilzak' en de officier van justitie voor 'prostituee'. Vervelend en een reden voor een rechter natuurlijk om de man tot de orde te roepen. Nu zullen veel advocaten direct hun excuses aanbieden voor het gedrag van de cliënt. Maar niet iedere advocaat is deze mening toebedeeld.
Daarom de vraag: behoort een advocaat excuus aan te bieden voor het discutabele gedrag van een cliënt?

Argumenten tot nu toe:

Pro
1. Het zal de juridische belangen van de verdachte ten goede komen (maar zie het eerste contra-argumenten)
2. Het normaliseert de sfeer tijdens de zitting (zie België)
3. Het maakt de rechter duidelijk dat je als advocaat dit niet vooraf hebt voorzien en dat het handelen van je cliënt niet opgezet is. Je verontschuldigt daarom eigenlijk ook voor jezelf. Niet onbelangrijk voor de zaken die je in de toekomst zult moeten bepleiten (en de cliënten die je dan vertegenwoordigt)
4. ...

Contra
1. Het is niet een oprecht maar enkel een instrumenteel excuus. Een rechter zal dit niet serieus nemen?
2. Als de cliënt vanuit diens autonomie meent zich zo te gedragen waarom zou de advocaat zich dan voor hem moeten verontschuldigen? De praktijk leert dat een verdachte die dergelijke uitspraken doet ook achteraf geen (oprechte) spijt heeft.
3. Excuus aanbieden is jezelf verantwoorden. De advocaat kan zich echter niet verantwoorden voor zijn of haar cliënt. Neem bijvoorbeeld de prima facie verplichtingen van Ross: de verplichting tot herstel en reparatie komt in eerste instantie toe aan de persoon wiens gedrag tot de verplichting heeft geleid.
4. Hieraan gelieerd: het excuus mag en zal toch geen invloed hebben op de juridische belangen van de cliënt. De rechter spreekt recht op basis van wet- en regelgeving. Het voorval - los of het zelf een overtreding is - mag niet mee worden gewogen in de juridische afweging in de zaak zelf.
5. ...

Aanvullende argumenten graag via twitter

• Beklaagde uit Roeselare verwijt rechter voor ‘vuilzak’ en parketwoordvoerder voor ‘prostituée’, Knack, 28-09-2011

VS: Advocaat 2.0: showcase your expertise. Over eClients, advocatenvergelijkers en de eventuele ethische grenzen

2011-09-24T00:41:00.002+02:00

ICT mag het juridische beroep dan reeds aanwijsbaar veranderd hebben, volgens sommige 'visionairs' staan we nog maar aan het begin. Meer ingrijpende wijzigingen zullen ons ook in Nederland namelijk nog te wachten staan. Zijn de Verenigde Staten ons voorland? Hiertoe enige links ter inspiratie met om te beginnen een kritische bespreking door Carolyn Elefant van attorneyfee.com, een site die tarieven van Amerikaanse advocaten transparant wil maken. Haar stelling: advocaten moeten zich niet met dergelijke sites inlaten.

Daarnaast ook een link naar avvo.com. Deze site - niet zonder kritiek en meerdere keren ook juridisch aangesproken - heeft als doel inzichtelijk te maken wat goede en minder goede advocaten zijn. Nu hebben we dit soort initiatieven in Nederland ook reeds gehad maar de Amerikaanse variant lijkt serieuzer - en minder vergeldend - van karakter. De 'aantrekkelijkheid' van de advocaat wordt o.a. bepaald door de vragen die hij of zij (gratis) heeft beantwoord. Dit onder de noemer: "showcase your expertise".

Ter inspiratie en overweging:

• An Attorney Listing Site to Avoid If You Want To Avoid Ethics Problems, MyShingle, 22-09-2011
• Attorneyfee.com, klik hier
• Avvo: 'online advies van advocaten', klik hier
• Looking to take on Quora, Avvo rebrands as a Q&A site, Geekwire, 20-09-2011

Van Mourik en de personenvennootschap. Heb je net een boek geschreven...

2011-09-15T09:37:00.003+02:00

Prof. mr. Van Mourik van het Centrum voor Notarieel Recht van de Radboud Universiteit Nijmegen is zacht gezegd geïrriteerd (“Ik ben niet boos, maar razend”) over het intrekken van het nieuwe recht betreffende de personenvennootschappen (titel 7.13 BW) door minister Opstelten. Deze nieuwe wetgeving had een einde moeten maken aan de maatschap, de VoF en de commanditaire vennootschap door deze om te zetten in ‘openbare vennootschappen'. Omdat de primaire doelstelling met de regeling echter niet gehaald leek te worden - het helpen van ondernemers - zag Opstelten geen reden meer om de regeling in te voeren. Dit terwijl de regeling al jaren boven de markt hing (wetsvoorstel ingediend in 2002, eerste invoerdatum 1 januari 2008).

Uiteindelijk geeft Opstelten meerdere redenen aan om het wetsvoorstel in te trekken waarvan een aantal redenen dicht bij elkaar liggen. In de kamerbrief lezen we dat:

1) de regeling is te knellend voor bestaande maatschappen en vennootschappen onder firma (en dat)
2) de regeling leidt tot onnodige kosten
3) de regeling is niet helder
4) de regeling is niet bruikbaar
5) de regeling heeft geen nut en noodzaak
6) de regeling heeft weinig steun gekregen van de beoogde gebruikers (ondernemers MKB)

Nu is niet iedereen het met de ideeën van de minister eens. VNO/NCW en MKB Nederland mogen dan wel meerdere keren hebben aangegeven dat zij geen behoefte hebben aan de regeling maar dit zou - zo is de redenering - niet doorslaggevend moeten zijn. Er zijn juist goede redenen om het wetsvoorstel wel in te voeren. De redenen om het wetsvoorstel in te trekken, zijn daarnaast niet juist.

Op Mr. Online lezen we de reactie van professor Van Mourik. Ook hij deelt het standpunt van de minister niet. Zijn belangrijkste argumenten zo lezen we op de site:

1 Het intrekken gaat tegen de democratie in
1.1 (want) de Tweede Kamer was akkoord
2 Het intrekken van de regeling gaat tegen de rechtsorde in
3 Het intrekken van de regeling gaat tegen de rechtspraktijk in
4 De minister heeft geen flauw benul waar het over gaat
5 De minister laat zich manipuleren door spookbeelden die leven binnen het MKB Nederland en VNO/NCW
6 Het intrekken van de regeling miskent alles wat reeds gedaan is t.a.v. de regeling
- cursussen, studiedagen, congressen
- wetenschappelijke bijdragen
- voorbereiding in het notariaat
7 Er is wel behoefte
7.1 (want) de bestaande wetgeving is gedateerd (1838)
8 De kritiek kwam met name uit de Eerste Kamer en dat moeten we niet serieus nemen,
8.1 (want) het voorstel wordt wel in theorie en praktijk breed gesteund
8.2 (want) de Eerste Kamer heeft zich laten dicteren door grotendeels achterhaalde en onzinnige vragen
8.3 (want) deze 'chambre de réflection' is niet meer dan een Haags rusthuis voor veelal bejaarde dames en heren die voor trouwe partijdienst beloond moesten worden
8.4 (want) de Eerste Kamer dient zich op wetgevingsterrein gedeisd te houden
8.4.1a (want) alleen als het wetvoorstel een onvoorstelbare juridische rommelboel is en de rechtsorde in gevaar breng kan tot verwerping worden overgegaan.
8.4.1b (en) dit zou in dit geval redelijkerwijs niet zijn geschied.
8.5 (want) kamerleden weten eigenlijk helemaal niets.
8.5.1 (want) het zijn een stelletje zeurende sufkoppen die zich alleen maar laten leiden door allerlei mensen en instanties die hen beïnvloeden.
9. Het argument dat politiek-bedrijven ook kan betekenen dat een wetsvoorstel wordt ingetrokken, gaat niet op.
9.1 (want) dit zeggen alleen uitgeleefde slaven op berustende toon

Een aantal van deze argumenten kunnen we afschieten terwijl andere argumenten om toelichting vragen. Gelukkig gaat Van Mourik nog hierover schrijven in het Tijdschrift van Agrarisch Recht. Een korte analyse:
1) het eerste argument lijkt inconsistent te zijn met argument 8.5. Het is vreemd om vast te stellen dat het intrekken tegen de democratie ingaat (omdat de Tweede Kamer akkoord was) om later te stellen dat we kamerleden sowieso niet serieus moeten nemen. Ergens wringt het hier.
2&3) het tweede en het derde argument vragen om meer toelichting. Waarom gaat het tegen de rechtsorde en rechtspraktijk in? Tegen de rechtsorde omdat de Tweede Kamer akkoord was? In dat geval zou het een herhaling van argument één zijn. En tegen de rechtspraktijk omdat al veel georganiseerd en geschreven is over het onderwerp? Zie in dat geval argument 6.
4&5&9) een aantal persoonlijke aanvallen kunnen we wegstrepen. Dat de minister geen flauw benul heeft waarover hij het het heeft (4) en gemanipuleerd is (5) zijn weinig inhoudelijk van aard. Het zijn mooie ad-hominems-drogredenen. Ook voor argument 9 - de uitgeleefde slaven - gaat dit op.
6) dat al veel georganiseerd is (argument 6), wil natuurlijk nog niet zeggen dat je daarom maar het wetsvoorstel niet moet intrekken. Het miskent mogelijk te snel de veronderstelling (en spreekwoord) "beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald". Wel zou het interessant zijn om te lezen wat precies de wetenschappelijke inzichten waren t.a.v. het wetsvoorstel. Dit had het argument sterker gemaakt.
7) dat de huidige regeling uit 1838 komt (argument 7), hoeft op zich nog niet aan te tonen dat er wel behoefte is. Er zijn meer regelingen die "oud" zijn en die we toch blijven omarmen. Ligt het niet voor hand - zoals de minister doet - om de behoefte te baseren op de doelgroepen die het aangaat? Of moeten we constateren dat de doelgroep (ondernemers) niet haar eigen behoefte kan overzien? Van Mourik drukt dit niet direct uit.
8) de verwijzing naar de Eerste Kamer lijkt een argument te zijn dat voor het primaire standpunt niet ter zake doet (een mooie ignoratio elenchi). De minister trekt het voorstel immers niet in omdat de Eerste Kamer bezwaren heeft. De minister neemt enkel enige bezwaren van de Eerste Kamer over (over helderheid, duidelijkheid). Nog wel een interessant punt is argument 8.5.1 dat stelt dat de Eerste Kamerleden zich te makkelijk laten beïnvloeden. Hierachter gaat de lobby-discussie schuil. Moeten we lobbyen nu positief waarderen of niet, zo is de vraag. Enerzijds lijkt de uitkomst van besluitvorming inderdaad te worden gestuurd door lobbyisten (niet democratisch). Anderzijds wordt gesteld dat lobbyen de kwaliteit van besluitvorming verhoogt. Een kamerlid (door)ziet immers informatie die het anders niet zou krijgen. Indien een kamerlid van meerdere, tegenovergestelde partijen informatie krijgt, hoeft invloed van lobbyisten - in dit geval VNO/NCW en MKB Nederland - nog niet slecht te zijn, zo is de redenering.

We moeten constateren dat veel argumenten van Van Mourik om toelichting vragen. Anderzijds zou het onjuist zijn - zoals ook wordt gedaan - om de kritiek van Van Mourik af te doen met: "heb je net een boek geschreven over de personenvernnootschappen; wordt het voorstel ingetrokken.". Welke denkfout wordt dan gemaakt? We wachten het artikel van Van Mourik af.

• Kamerbrief: Wetsvoorstel Invoeringswet titel 7.13 Burgerlijk Wetboek (31 065), Rijksoverheid, 07-09-2011
• Van Mourik: Opstelten is ‘wetgevingsterrorist’, Mr. Onlne, 12-09-2011
• M.J.A. van Mourik - De personenvennootschap (5e druk), Bol.com

Het vertrek van Tak bij de CRvB en de impact van een 'goed' verhaal.

2011-09-09T22:39:00.005+02:00

De Franse filosoof Foucault (1926-1984) stelde dat door macht geïncorporeerde ideologieën als dwingende structuren over onze wereld heen liggen. Aan deze structuren kunnen we maar nauwelijks ontsnappen. Ze liggen vast in taal, in de instituties die we hebben en in onze gewoonten. Voor het individu - sociaal ingebed – kost het veel moeite om zich hierbinnen vrij te bewegen. Nog lastiger is het om vervolgens uit de heersende ideologie te breken. Fundamentele systeemveranderingen zien we maar nauwelijks.

Nu leken we met het neo-liberalisme het meest on-ideologisch politieke systeem te krijgen dat mogelijk was: de staat moest zo klein mogelijk zijn, de markt stond voorop, de onzichtbare hand was bezig om de zaken voor ons te regelen. Maar ook deze politieke ideologie bleef – zo meenden in ieder geval veel postmodernisten – ons als een bestaande machtsstructuur domineren. De moeite die het kost om ondanks de huidige crisis financiële systeemwijzigingen door te voeren, is volgens velen treffend.

Nu kan in zekere zin ook het vertrek van raadsheer en emeritus hoogleraar Staats- en Bestuursrecht Twan Tak bij de Centrale Raad van Beroep in dit licht worden gezien. We lezen in De Pers: De burger en de rechtvaardigheid die hij zoekt zijn ingewisseld voor onder meer algemeen belang, efficiency en kostendekkendheid. Dit (terug) veranderen is een opgave die Tak lijkt te hebben opgegeven. Is het systeem te machtig? Is de steeds dominanter wordende gerichtheid in onze samenleving op efficiency, doelgerichtheid, betaalbaarheid niet te doorbreken?

De aanpak van Tak was en is veelvoorkomend. Door systeemkritiek te geven – wel of niet met voorbeelden toegelicht – worden we geattendeerd op de rationele structuren die over onze wereld liggen en ons hierin gevangen houden. Structuren – zo is de kritiek – die het leven uit ons persen (bijvoorbeeld Derrida (1930-2004)). Het ontmaskeren van deze structuren wordt gezien als de eerste stap om hieraan te ontkomen. Tak: (weer) “rekening houden met de mens en de feiten waarin die is terechtgekomen”.

De filosoof Rorty (1931-2007) wees er echter op dat deze kritische, filosofische, benadering vaak maar weinig waardevol is. Systeemkritiek is goed, nobel, maar aan de andere kant nauwelijks effectief. Als we bestaande, dominante machtssystemen willen veranderen dan kunnen we kritiek uiten, de negatieve tendensen beschrijven zoals Tak dat heeft gedaan in zijn boek Het Nederlands bestuursprocesrecht in theorie en praktijk maar het zal nauwelijks indruk maken.

De menswaardigheid, zo stelde Rorty, heeft niet voor niets nauwelijks baat gehad bij grote werken als die van Immanuel Kant of John Stuart Mill. De impact van literatuur is groter. Een boek als 'De negerhut van Oom Tom' van Harriet Beecher Stowe heeft bijvoorbeeld meer invloed gehad op de slavernij-discussie dan al die kritische werken bij elkaar, zo zag Rorty.

De vraag is of de aanpak van Tak wel de juiste is geweest. Want zien we anno 2011 niet nog steeds de actualiteit van de constatering van Rorty? Alleen lijkt “de literatuur” vervangen te zijn geworden door nieuwere vormen van media. En de inhoud? Veelzeggend is het misschien wel dat op de dag dat Tak aangeeft zich niet meer te kunnen vinden in de richting van onze rechtspraak ook het nieuws bekend wordt dat Overspel een miljoen kijkers heeft getrokken. Het verhaal: een jonge fotografe bedriegt haar man, een succesvolle officier van justitie met de advocaat van een dubieuze vastgoedmagnaat.

• Raadsheer weg uit protest, De Pers, 09-09-2011
• Miljoen kijkers voor serie Overspel, Nu.nl, 09-09-2011
• Bestuursrechter protesteert tegen bestuursrecht, Publiekrecht en Politiek, 09-09-2011

Activerende werkvormen om juristen in opleiding aan het kritisch denken te zetten

2011-09-08T13:27:00.000+02:00

Net gelezen: een editie van het tijdschrift Informal Logic (vol. 30:4) met daarin een toegankelijk artikel over activerende werkvormen die gericht zijn op het aanzetten van onze studenten tot kritisch denken. Mogelijk waardevol voor rechten-docenten en trainers die (toekomstige) juristen opleiden in deugdelijk argumenteren en kritisch denken.

Voor de liefhebber:

• Gratton, Claude - Critical Thinking and Small Group Activities, Informal Logic, Reasoning and Argumentation in Theory and Practice, Vol 30, No 4 (2010)

De werkelijkheid achter de aangifte tegen de justitie-topman. Enkele valkuilen van het menselijke verstand.

2011-09-06T12:34:00.003+02:00

Op 31 augustus heeft H. Baybasin opnieuw aangifte gedaan van verkrachting en seksueel misbruik door secretaris-generaal van het ministerie van Justitie Joris Demmink. Hij zou hem - als een andere Turkse man - hebben verkracht toen zij 12 en 16 jaar waren. De advocate Van der Plas maakte gisteren de aangifte bekend.

De zaak, reeds affaire genoemd, is lastig doordat feit en fictie door elkaar heen lijken te lopen. De zaak is hierdoor een goed voorbeeld van hoe de verschillende valkuilen van ons verstand een redelijke beoordeling van de beschuldigen ons in de weg kunnen staan.

Voor een eerste inleiding op de zaak:

Ik nodig een ieder uit om te achterhalen wat de waarheid is teneinde een aanvaardbaar oordeel te vormen. Hieronder daartoe enige links (die genoeg stof geven voor verdere lezing). Maar let op: de volgende valkuilen staan - zo is mijn ervaring - een juiste afweging al snel in de weg. Met name cognitieve dissonantie ligt op de loer dus pas op voor de volgende valkuilen:

01. Te veel waarde hechten aan autoriteit (positief): "een topman bij het Ministerie van Justitie kan zoiets nooit doen". Mogelijk onjuiste veronderstelling: topmannen/mensen die veel te verliezen hebben/autoriteiten doen zoiets niet. Het zou o.a. hun positie te veel schaden. Dit bleek in het verleden soms een verkeerde veronderstelling te zijn. In het algemeen gaat de veronderstelling wel op?

02. Te veel waarde hechten aan autoriteit (negatief): "een topman bij het Ministerie van Justitie zou dit inderdaad zo hebben kunnen gedaan." (On)Juiste vooronderstelling: een topman bij het Ministerie van Justitie kan zich makkelijk drukken. Het is bijvoorbeeld al veelzeggend dat Justitie zelf reageert en niet de persoon zelf.

03. Er wordt enkel informatie gezocht en gelezen die een eerder genomen beslissing bevestigd. Hiervan betichten de diverse betrokkenen ook elkaar.

04. We hechten te veel waarde aan de vorm waarin de informatie wordt aangeboden. Bijvoorbeeld een site wordt niet serieus genomen omdat deze vol reclame zit en nauwelijks opmaakt kent. Dit hoeft niet het geval te zijn. Andere sites volgen we eerder omdat deze professioneel overkomen. De vorm zegt helaas niet per definitie iets over de inhoud.

05. We hechten te veel waarde aan de eerste indruk van de personen die de informatie geven (primacy effect).

06. We hebben de neiging om te veel gestuurd te worden door de zoekvraag (in dit geval: "wat is waarheid") waardoor andere vragen niet worden gesteld ("wat is eigenlijk niet waar").

07. We hebben de neiging om aan de de door anderen gekleurde informatie extra waarde te hechten. Neem de woorden: "onvoorstelbare crimineel", "seks-monster", "kinderen bestellen", e.d.. Deze woorden kunnen onbewust iemand in positieve zin bevestigen ("het is echt een monster") of in negatieve zin ("mensen die woorden als 'seks-monster' in de mond nemen, kunnen we niet serieus nemen"); dit afhankelijk van het reeds ingenomen standpunt.

08. We stellen soms ten onrechte ons eigen (juridische) referentiekader centraal. Neem de bewering dat de Koerd die straf kreeg voor moord, uitlokking van moord, gijzeling, drugsproductie en deelname aan een criminele organisatie dit enkel heeft gekregen in een showproces. Ik bespeurde bij me zelf als snel de neiging om dit als onwaarschijnlijk te betitelen. Terecht?

09. Hier aan gerelateerd: we hebben de neiging om oorzaak-gevolg-relaties te veronderstellen terwijl deze er niet zijn. Stel er was sprake van een showproces bij de Koerd. Had dit te maken met onze affaire? Of waren er andere redenen waarom een showproces werd gevoerd (cum hoc, ergo propter hoc)? Lastig.

10. Helaas duiden we feiten ook te snel. Stel Justitie geeft aan dat de man het niet gedaan heeft. Twee interpretaties worden snel gemaakt: "zie je wel; het is echt een complot" of "zie je wel; hij heeft het niet gedaan". De enige constatering voorlopig is echter: "Justitie geeft aan dat de man het niet heeft gedaan."

11. Soms nemen we aangiften te serieus. De veronderstelling dat sommige aangiften zo vreselijk zijn dat ze wel waar moeten zijn, is niet per definitie juist blijkt uit onderzoek. Het advies is om te beginnen met het lezen van de aangifte.

12. We hebben de neiging om persoonlijke ervaringen te hoog te waarderen en algemeen, tegengesteld, contra-intuïtief onderzoek te snel te willen bagatelliseren. Als iemand een vervelende ervaring met een advocaat heeft meegemaakt dan zal ook het bericht van advocate Van der Plas eerder niet geloofd worden. Andersom is natuurlijk ook mogelijk.

13. Tot slot is er nog de valkuil dat we door een tekort aan tijd ons te weinig verdiepen in een zaak en daarom elementen maar voor juist/onjuist gaan aannemen. Ondanks een tekort aan kennis, vellen we toch een oordeel. Helaas is deze affaire complex en is veel informatie voorhanden. Voor het beeld: de aangifte is al meer dan 30 pagina's groot. Een goed oordeel vraagt helaas om veel (feitelijk) onderzoek.

Ik wens een ieder succes met het innemen van een standpunt. Er is informatie genoeg om de komende dagen zoet te zijn. Helaas is de vakantie voorbij.

Enkele links ter inspiratie:
• Aangifte verkrachting tegen topman justitie, De Pers, 05-09-2011
• Aangifte verkrachting tegen topman justitie, Trouw, 05-09-2011
• De aangifte, Bakker Schut Stichting, 31-08-2011
• Website drs. J. Poot, dedemminkdoofpot.nl
• Website Micha Kat, Klokkenluideronline.nl
• Weblog Rudhar. N.a.v. klokkenluideronline.nl, Rudhar.com
• Boek: Kat - De Demmink doofpot: fatsoen en regeren moet je doen, Google, bovenste hit

Dld: mag je van het dragen van een stropdas als advocaat een principieel punt maken?

2011-09-04T10:19:00.000+02:00

Op de site van de Advocatenorde wordt nu de vraag gesteld of ook de Nederlandse advocaat verplicht zou moeten worden tot het dragen van een stropdas. Dit in navolging van een rechter in Duitsland die een advocaat hiertoe verplicht had.

Nu betrof het in Duitsland echter een advocaat die voor aanvang van zijn zaak reeds in de rechtszaal aanwezig was en hierbij luid telefoneerde (niet toegestaan). Toen "zijn" zaak voorkwam wees - de reeds geïrriteerde rechter - hem op de afwezigheid van de stropdas en verdaagde de zaak onder oplegging van een nieuwe termijn. Dit tot irritatie van de advocaat die van mening was dat het dragen van een stropdas er niet toe deed. Een verzoek om alsnog de stropdas om te doen, werd geweigerd.

Een vraag die daarom interessanter is, is of een advocaat zich principieel mag opstellen zelfs als dit (tijdelijk) ten koste zou gaan van zijn cliënt. En of dit ook zou opgaan als dit principiële punt het dragen van een stropdas betreft. En aan de andere kant: mag een rechter een formeel punt (al bestaat daarover in Duitsland discussie) als deze aangrijpen om zijn of haar irritatie een plek te geven?

• Krawattenstreit: Richter wirft Anwalt aus Gericht, TZ-Online, 19-08-2011
• Poll:Een Duitse rechter besloot dat advocaten verplicht een stropdas moeten dragen onder hun toga. Moeten Nederlandse advocaten dat ook?, NOvA

Actualiteiten augustus 2011 (update)

2011-08-31T11:03:00.009+02:00

Wat raakte de juridische beroepsethiek nog meer? Een inventarisatie van interessante berichten in augustus waarover we verder niet bericht hebben:

• Moszkowicz binnenkort op de radio, Nu, 31-08-2011
De advocaat krijgt een vaste rubriek bij Radio 538 maar vreest geen problemen met zijn juridische werkzaamheden.

• 'Advocaten laten cliënten ronselen in bajes', Volkskrant, 30-08-2011
• Advocaten negeren gedragsregels, Nieuwsuur, 30-08-2011
Het was eerder nieuws. Maar nu opgepakt door Nieuwsuur.

• Ybo Buruma geen lid meer van PvdA, NRC, 27-08-2011
Het vereist eigenlijk geen toelichting meer want hij is veel in het nieuws geweest: Ybo Burumu. De recensie van zijn boek volgt. Leestip: het interview in de NRC van afgelopen zaterdag. Hieraan gerelateerd:
• Rechterlijke vrijheid van meningsuiting en reputatieschade, NJB Blog, 27-08-2011

• Arts doet aangifte tegen justitie en het NFI, Telegraaf, 26-08-2011
De zaak rond patholoog Danny Spendlove krijgt een vervolg. De patholoog heeft gisteren aangifte gedaan tegen het openbaar ministerie en het justitiële forensische lab NFI. De arts gaat tevens een schadeclaim indienen tegen de staat.

• België: Bonte wil burgemeester verbieden advocaat te zijn, De Standaard Online, 25-08-2011

• VS: The West Memphis Three. Suddenly, they’re free, The Economist, 24-08-2011
• Column: The ‘West Memphis Three’ and combating cognitive biases, Times Colonist, 24-08-2011
Veel nieuws over het vrijkomen van de West Memhis Three. In deze column wordt gesteld dat het voorval te verklaren valt uit het Amerikaanse systeem en de gerichtheid op schuld in plaats van onschuld. Cognitieve dissonantie ligt op de loer.

• Commotie rond Skala advocaten, Dagblad van het Noorden, 24-08-2011

• Conflict of interest? "Vrijwel alle advocatenkantoren hebben veel teveel cliënten", Advocatie, 24-08-2011

• Advocatuurtje schrijven, FOK, 23-08-2011

• Geen camera erbij graag, Ik snap niet dat de Orde geen moord en brand schreeuwt., De Pers, 22-08-2011

• VS: "Meer dan de helft top 50 advocatenkantoren geeft te hoog cijfer 'profit per partner', Wall Street Journal, 21-08-2011

• DAS Rechtsbijstand wint zaak over vrije advocaatkeuze, Advocatie, 17-08-2011
• De uitspraak (nog niet via rechtspraak.nl), Advocatie.nl

• Groningse advocaten fraudeerden voor tonnen, Telegraaf, 13-08-2011

• The middle class 'rioters' revealed: The millionaire's daughter, the aspiring musician and the organic chef all in the dock, Daily Mail Online, 12-08-2011
Niet handig: als rechtenstudent meedoen met rellen?

• Hoge Raad: 'Lekkende rechter' in Zwolle hoeft geen ontslag te krijgen, De Stentor, 12-08-2011

• Spoorloze advocaat bestraft wegens verduisteren geld, De Pers, 09-08-2011

• Law and Order, Brabants Dagblad, 04-08-2011
Een nieuwe posting van Lieneke de Klerk, rechter in de rechtbank ’s-Hertogenbosch. Zij houdt voor het Brabants Dagblad een weblog bij. De insteek van het blog is informatief en hierdoor niet in eerste instantie kritisch. In de chat van juli werd ook gevraagd naar eigen ideeën en gevoelens waardoor indirect een koppeling werd gelegd met mogelijke beroepsethische kwesties.

• Alkmaar: Advocaat verhinderd door brand, Noord-Hollands Dagblad, 05-08-2011
Iedereen zat klaar voor de rechtszaak tegen de van hennepteelt verdachte Heerhugowaardse D. E. (21). En ook de advocaat kwam langs. In een brandweerauto.

• Oud-advocaat veroordeeld voor verduistering, Nieuws.nl, 05-08-2011
Voor het verduisteren van 120 duizend euro van de derdenrekening.

• Kamer wil ingreep bij rechters, FD (na registratie), 04-08-2011
• Voorbeeldfunctie, FD, 04-08-2011
Steekproef: nevenfuncties rechters blijven nog steeds grotendeels onvermeld, NRC, 04-08-2011
Het FD signaleert dat het 31 rechters niet gelukt is om binnen twee maand hun nevenwerkzaamheden op te geven. Daarnaast kwamen 8 nieuwe gevallen bovendrijven. Gevolg, zo meldt het FD, is dat de Tweede Kamer zich met deze kwestie gaat bemoeien. De krant vermeldt niet of het tekort in specifieke zaken tot belangenverstrengeling heeft geleid. Er is enkel de constatering dat de registratie nog niet voldoet. Zie ook het NRC-artikel voor wie geen toegang heeft tot het FD.

• Surinaamse militaire rechter naar eer en geweten, Waterkant.net, 04-08-2011

• Breivik is niet gek. Wel gek. Niet gek. Of toch wel?, Trouw (abonnee), 03-08-2011
In Noorwegen en daarbuiten heeft de publiek geuite mening van de advocaat geleid tot een debat over de vraag of Breivik echt krankzinnig is, en of de advocaat zoiets mag zeggen. Zie ook: ‘Advocaten moeten er in de eerste plaats voor de cliënt zijn’, NOvA, 27-07-2011

• Advocaat mag Hof van Discipline geen 'operette-orgaan' noemen, Advocatie.nl, 03-08-2011
maar:
• Advocatie: "Meerderheid zegt: operette-orgaan kan best", Advocatie.nl, 17-08-2011

DSK vs. The people: moet je uitleggen waarom je als aanklager stopt?

2011-08-21T00:56:00.000+02:00

Een interessant dilemma op het LEF. We zijn allemaal bekend met de case Dominique Strauss-Kahn; een zaak die mondiaal het nieuws heeft gehaald. Als je als aanklager vervolgens toch stopt met de vervolging dan heb je natuurlijk wat uit te leggen. Nu zijn er ondertussen ook twee civiele zaken opgestart. Als je dan als aanklager publiekelijk je beweegredenen gaat geven dan is de kans groot dat je indirect ook de mogelijke uitkomsten van deze civiele zaken gaat beïnvloeden. Hoe nu te handelen?

Mij zijn trouwens geen Nederlandse zaken bekend waarbij het naar buiten treden van het OM aanwijsbaar de uitkomst van andere zaken beïnvloedde. Schijn bedriegt? Het ontbreken van jury-rechtspraak maakt de situatie natuurlijk al anders.

• Aanwijzingen voor seponering zaak tegen Strauss-Kahn, Elsevier, 20-08-2011
• People v. DSK: What Should Vance Say, LEF, 20-08-2011

Juridische vs natuurwetenschappelijke methode:kritiek collega-rechter gewenst?

2011-08-06T15:19:00.001+02:00

(tip voor verdere lezing: lees de NRC-column van Folkert Jensma, Kritiek onder rechters is ongewenst)

De vraag die een kritisch denker zich bezig houdt, is: "hoe weet je dat een bewering geldig is?". Het is een zoektocht naar betrouwbare kennis voor de beweringen die worden gedaan. Het is ruim 2000 jaar geleden begonnen met de eerste filosofen en wiskundigen. Reeds Euclides (2000 jaar geleden) wist hierbij het belang van heldere definities: wat is de definitie van een vlak? wat is precies een lijn? Et cetera.

In de 16e/17e eeuw zagen we in de natuurwetenschappen de opkomst van de experimentele wetenschappelijke methode als aanpak om de wereld te kunnen kennen. Van de empirische wereld kunnen we helaas minder de waarheid bewijzen als van de wiskundige wereld maar door allerlei wetenschappelijke methodes (door experiment, controle, correctie en verbetering) kunnen we wel komen tot een zo groot mogelijke betrouwbaarheid. Als een middel getest wordt moet de wetenschapper met genoeg proefpersonen werken, moet dubbel-blind het middel onder de proefpersonen zijn uitgezet en zullen meta-analyses de betrouwbaarheid van de conclusie bevestigen. Nu wordt het belangrijk voor ons. Vervolgens worden namelijk de resultaten gepubliceerd waarbij collega-wetenschappers de resultaten gaan bestuderen en kritisch gaan beschouwen. Op congressen of via wetenschappelijke tijdschriften worden de resultaten bevestigd of aangevallen. Niet leuk, vaak frustrerend (jarenlang onderzoek wordt onderuit gehaald) maar voor de werking van het natuurwetenschappelijk systeem essentieel. Omdat we weten dat de mens soms niet meer alles helder ziet (tunnelvisie ligt op de loer) of alles kan bezien, moet het systeem wel zorgen voor betrouwbare uitkomsten. Transparantie van de beweringen en de ondersteunende argumentatie en het kunnen uiten van kritiek door collega-experts is hierbij fundamenteel. In principe en even los van financiële beperkingen toegankelijk voor iedereen.

De juridische methode kent veel overeenkomsten. Binnen het recht worden door rechters oordelen geveld die vervolgens worden beschreven in arresten. Deze arresten kunnen vervolgens worden bestreden door de betrokkenen (beroep e.d.). Wel zijn er twee grote verschillen tussen de natuurwetenschappelijke methode en de juridische methode.

Het eerste verschil is dat binnen het recht er eerder sprake zal zijn van een definitieve beslissing. Indien over een geschil de hoogste rechter heeft geoordeeld of als bezwaar/beroepstermijnen zijn verlopen, houdt het gewoon op (uitzonderingen als het CEAS en van novum daargelaten).

Een tweede verschil is dat binnen het recht niet iedereen zich openbaar mag uitlaten over het oordeel van een rechter. De enige partij die zich niet publiek mag uitlaten over de beslissingen van rechters - als het rechterlijk functioneren in het algemeen - is de collega-rechter zelf. In een interessante column van Folkert Jensma in de NRC van vandaag wijst hij erop hoe uit de zaak "Schalken/Kop" maar weer eens blijkt dat kritiek onder rechters ongewenst is. Dit heeft zelfs een juridisch basis. Zo kan een rechter disciplinair worden bestraft indien hij "door handelen of nalaten ernstig nadeel toebrengt aan de goede gang van zaken bij de rechtspraak of het in haar te stellen vertrouwen." (artikel 46c Wet rechtspositie rechterlijke ambtenaren). De vraag die Jensma stelt, is of met een openbare mening als die van Peter Kop het aanzien van de rechtspraak inderdaad wordt geschaad.

Deze laatste vraag kunnen we op vele manieren onderzoeken. We kunnen het om te beginnen meten. Gelijk aan het onderzoek naar het aanzien van de rechtspraak na het proces Wilders (verrassend: meer aanzien). We kunnen ook het Nederlandse juridisch systeem vergelijken met bijvoorbeeld dat van Amerika, Frankrijk of Duitsland. Maar we kunnen ook de juridische methode gaan vergelijken met die van de natuurwetenschap. Het aanzien van de natuurwetenschap lijkt namelijk - in ieder geval qua gevolgde methodes - hoog.

Daarom ter overweging: zouden ook juridische beslissingen niet beter worden als iedereen publiekelijk kritiek mag geven op de inhoud? Juist als ook collega-rechters vanuit hun expertise hun ideeën uiten? Of zijn de verschillen tussen natuurwetenschap en rechtspraak te groot? Hun doel lijkt immers hetzelfde te zijn: te komen tot claims die geldig zijn. Voor de één de waarschijnlijkheid van proposities en theorieën voor de ander de juistheid van juridische beslissingen.

• Kritiek onder rechters is ongewenst, NRC, 06-08-2011
• ‘Meer vertrouwen in rechtspraak door proces-Wilders’, NRC, 13-07-2011
• Kritisch denken, Hoorcollege over het ontwikkelen van heldere ideeën en argumenten, NRC Home Academy (tip)

Een gooi naar de toekomst. Hoe verdedig je als conservatief dat een moslim hoogste rechter wordt? ‘This Sharia Law Business Is Crap’

2011-08-05T10:23:00.000+02:00

Velen herinneren zich nog het rumoer rond de benoeming van Ybo Buruma tot de Hoge Raad begin dit jaar. Een eerste discussie, andere zullen nog volgen? Ter inspiratie kunnen we deze week kijken naar Amerika. Centraal staat de gouverneur van New Jersey, Chris Christie, Republikein. Hij is bekend om zijn conservatieve agenda in de staat. Groot was de verrassing toen hij een Moslim-Amerikaan benoemde tot hoogste rechter. Een moslim die ook nog eens als advocaat 9/11-gevangenen had verdedigd. Toen de gouverneur tijdens een persconferentie hier naar gevraagd werd, volgde een hartstochtelijke verdediging. Ter inspiratie....

“It’s just unnecessary to be accusing this guy of things just because of his religious background,”

• PVV wil toetreding Ybo Buruma tot Hoge Raad stoppen, Elsevier, 08-03-2011
• NJ Muslim: From 9/11 detainee lawyer to judge, Seattlepi.com, 31-07-2011

VS: Hoe lang mag een advocaat door slaap overmand zijn?

2011-08-01T00:45:00.000+02:00

Velen zullen de situatie herkennen. Een lange zitting, weinig mogelijkheden om je even op te frissen en de dag ervoor net te lang doorgewerkt met als gevolg dat je (bijna) in slaap valt. Zowel voor de rechter als voor de vertegenwoordiger(s) in kwestie erg lastig en beschamend. Of dit nu de rechter of de advocaat betreft. Maar hoe hier mee om te gaan? Een moreel dilemma ligt op de loer maar een kleine kuch doet - zo leert de ervaring - gelukkig wonderen.

In Amerika was in de zaak Muniz v. Smith dit waarschijnlijk niet genoeg met als resultaat een zogenaamde "ineffective assistance of counsel claim". Juridische resultaat: enkel als de slaap gedurende een substantieel deel van de zaak plaatsvond en door de slaap de cliënt aanwijsbaar benadeeld is, kan met de claim worden ingestemd. In dit geval hield het vonnis stand.

• How Long a Nap Is Ineffective Assistance of Counsel?, The Volokh Conspiracy, 30-07-2011
• Muniz v. Smith, Uitspraak, 29-07-2011

Rechtsethiek-update juli 2011. Niet iedereen was op vakantie.

2011-07-31T10:00:00.004+02:00

Wat raakte de juridische beroepsthiek nog meer? Een inventarisatie van berichten in juli waarover we verder niet bericht hebben. Niet iedereen was op vakantie want in het juridische was nog genoeg te doen:

• Foto’s van kinderen van cliënt op website advocaat, Advocatie.nl, 29-07-2011

• Rel bij gerechtshof Amsterdam om Tom Schalken, NRC, 28-07-2011

• Bloed, zweet en tranen: advocaat geschorst om prutswerk, Advocatie.nl, 28-07-2011

• Advocaat: straatrace + dode = schuld gemeente, GeenStijl.nl, 28-07-2011 (altijd interessant: hoe kijken anderen tegen beroepsethiek advocatuur aan)

• Advocaat dient nodige distantie te bewaren, geen fysiek contact cliënt, klacht over massage gegrond, NJD, 27-07-2011

• Advocaat verdedigde eerder al extremist, De Standaard, 26-07-2011

• Tienerkids van topadvocaat chanteren rijke "MILF" met pornofoto, HLN.be, 26-07-2011

• Recht, beeldvorming en mening, NJB Blog, 25-07-2011 (inbreng Reiner de Winter inzake de kwestie Schalken)

• Moszkowicz ontdook minstens miljoen aan belasting, NRC, 23-07-2011

• Patent lawyer 'force-fed' girlfriend iPhone during argument, Daily Mail, 22-07-2011

• Rechters niet gewraakt, verkrachtingszaak niet opnieuw, BN/De Stem, 22-07-2011

• 'Rechters jokken? Wat tendentieus', BN/De Stem, 20-07-2011

• België: Ex-rechter in de cel na dronken wapenvertoon, Nieuwsblad.be, 20-07-2011

• Inval bij topdiplomaat was te voorkomen, NOS, 20-07-2011

• Openly-Gay Judge Headed to New York District Court, The Christian Post, 20-07-2011
• "Eerste openlijk homoseksuele rechter‎ VS", Gaysite, 20-07-2011

• Verzoek wraking rechtbank Assen afgewezen (update met achtergrond), Dagblad van het Noorden, 19-07-2011

• Moeder Moszkowicz betuttelt Bram, Nu.nl, 14-07-2011

• ‘Meer vertrouwen in rechtspraak door proces-Wilders’, NRC, 13-07-2011

• Advocaten vinden dit helemaal niet grappig, onafhankelijk toezicht en meer concurrentie, De Pers, 11-07-2011

• Rechter zal emoties van betrokkenen moeten aanspreken, Reformatorisch Dagblad, 11-07-2011

• Wraken van rechter moet vóór het vonnis, BN/De Stem, 08-07-2011 (uitkomst casus)

• Advocaat in scheiding: verschil tussen privé en professioneel optreden, SDU/Alimentatie.nl, 07-07-2011

• Wrakingsverzoek in zaak-Tiedink afgewezen, De Gelderlander, 05-07-2011

• Rechter gewraakt omdat hij 'sfeer van het dossier' meeweegt in vonnis, BN/De Stem, 05-07-2011

Analyse. Advocaten moeten collega's op fout acquisitiegedrag aanspreken. Is de advocaat anders dan de auto-dealer?

2011-07-19T21:51:00.009+02:00

Via het AD werd het gerucht bekend dat er advocaten zijn die in het criminele circuit ronselen om nieuwe cliënten te verwerven. Tijd voor een kleine analyse. De bron van deze informatie in het AD is in ieder geval de advocaat Job Knoester. Volgens Knoester bestoken collega-advocaten "misdadigers en hun families met brieven om hen ervan te overtuigen hen in dienst te nemen. Ook bezoeken zij criminelen achter de rug van hun eigen advocaat om.". Hierbij signaleert de advocaat een nieuwe ontwikkeling: advocaten die "criminelen zelfs bedragen tot 80 euro geven als zij ervoor zorgen dat bevriende misdadigers zich door de ronselende strafpleiters laten verdedigen."

Het artikel roept meerdere vragen op:

- Was één bron wel genoeg om tot dit artikel met deze conclusie te komen? Andere bronnen naast Knoester worden in het AD niet genoemd. Andere kranten komen met andere advocaten (het Reformatorisch Dagblad bijvoorbeeld met strafadvocaat Frank van Ardenne) maar verder dan geruchten gaat het niet.

- Had Knoester (e.a.) ook namen en rugnummers moeten geven? De advocaat signaleert namelijk ook dat het om top-advocaten gaat. Of moet juist enkel het signaal worden gegeven zonder concretisering? Vergelijk namelijk de tuchtrechtelijke uitspraak YA1823 (gepubliceerd op 13 juli 2011) waarin uitgesproken werd dat advocaten opiniestukken mogen schrijven over misstanden bij collega's zolang deze collega's zelf onbepaald blijven en niet in diskrediet worden gebracht.

- Is een bedrag van 80 euro niet dermate laag dat het gerucht nauwelijks serieus te nemen is? Of anders verwoord: spreekt het bedrag van 80 euro niet uit dat het waarschijnlijk om een incident gaat en niet om een keihard commercieel gevecht tussen (top)advocaten?

- De Orde van Advocaten - bij monde van de woordvoerster Yvonne Wiggers - geeft anderzijds aan geschrokken te zijn. Ze meldt althans het AD. Is dit een indicatie dat we het gerucht toch beter kunnen aanvaarden? Het Reformatorisch Dagblad lijkt nauwkeuriger te zijn door te beschrijven dat de geruchten de Orde niet onbekend zijn maar dat de Orde geen cijfers heeft.

- De vervolgvraag is dus om hoeveel advocaten het eigenlijk zou kunnen gaan. Ook zou het interessant zijn om te weten of dit afgezet tegen het aantal advocaten vervolgens buitensporig veel advocaten betreft. Er zijn afgerond tegen de 16.000 advocaten. Stel, het handelt hier om vijf advocaten, rechtvaardigt dit dan de media-aandacht? Of pas bij tien? Twintig? Et cetera. Meer in het algemeen: wanneer overstijgt een gerucht het incidentele en moeten we het gerucht openbaar maken of van het gerucht schrikken?

- Misschien wel de meest interessante vraag is of hier sowieso wel sprake is van immoreel gedrag. Deze conclusie - los van de tuchtrechtelijke kant - wordt namelijk niet door iedereen gedeeld. Dit op grond van een analogie-argumentatie. Deze gaat grofweg als volgt: "als een autodealer een potentiële klant een goede aanbieding doet, spreken we van een goede ondernemer. Maar als een advocaat een potentiële klant benadert, wordt het ineens laakbaar? Dit lijkt me niet rechtvaardig."

Daarom de te overwegen vraag van deze week: kunnen we een advocaat met een auto-dealer vergelijken als dit het benaderen van potentiële klanten betreft?

• 'Advocaten ronselen onder misdadigers', AD, 15-07-2011
• Uitspraak YA1823: grenzen opiniestuk in een krant, Tuchtrecht.nl, 13-07-2011
• Advocaat moet foute acquisitie melden, Reformatorisch Dagblad, 16-07-2011

De indolente cliënt. Wie bepaalt wat (juridisch) goed voor hem of haar is?

2011-07-17T19:42:00.000+02:00

Strafrechtadvocaten zullen de situatie herkennen. Maar mede geïnspireerd door de Holland Doc-documentaire "Lost Boys" de volgende situatieschets. Stel je vertegenwoordigt als advocaat een cliënt - minder vermogend, vaak toegewezen - die vrij passief is. Hij toont tijdens jullie gesprek(ken) weinig tot geen interesse in zijn zaak. Mogelijk is dit mede ingegeven door een gebrek aan kennis en inzicht. Aan de andere kant beschikt je cliënt wel aan over een bepaalde slinksheid. Maar in het algemeen "boeit het hem alles niet zo". Wat is in zo'n geval een juiste procesvertegenwoordiging?

Mag je dan (1) als strafrecht-advocaat in een juridische procedure zelf bepalen wat goed is voor je cliënt? Of is het zelfs nog sterker en (2) moet je in zo'n geval wel zelf voor je cliënt gaan bepalen wat goed is voor hem? Maar wat is in zo'n geval dan goed? Moet je goed dan enkel in juridische zin beschouwen of moet je ook andere factoren meewegen? Wat bijvoorbeeld als je het vermoeden hebt dat een mogelijke vrijspraak enkel zal leiden tot herhaling van zelfvernietigend gedrag (waarbij we voor het gemak de mogelijke publieke verantwoordelijkheid richting samenleving maar even terzijde schuiven). Of geldt een derde alternatief? Namelijk dat je als advocaat (3) in zo'n geval dan maar je eigen belang voorop mag of moet stellen. Bijvoorbeeld door de procedure als een spel te zien dat jij - omdat je nu eenmaal advocaat bent - wilt winnen?

• Lost Boys, Holland Doc, 14-07-2011

Jaarcongres van de Nederlandse Orde van Advocaten. "Ethische" dilemma's, grenzeloos.

2011-07-11T14:00:00.001+02:00

Hieronder de aankondiging van het jaarcongres van de NOVA. Het centrale thema is "ethisch dilemma's, grenzeloos". Op deze dag staat "Ethiek in de volle breedte" centraal en op deze manier moet het voorlopige programma ook worden gelezen want in het parallelprogramma komen ook nog enkele sessies voor die met ethische dilemma's maar weinig van doen lijken te hebben.

In het voorlopige parallelprogramma:
- komen vier sessies voor die daadwerkelijk de ethische dilemma's van de advocatuur als onderwerp hebben (D, E, I en J).
- richt een aantal onderwerpen zich meer op de ethische, bijna rechtfilosofische waardering van wet- en regelgeving (A, C, G)
- hebben ook de ethische dilemma's van andere beroepen een plek gekregen (F? en K)
- komt natuurlijk ook MVO (L) langs (de relatie met ethische dilemma's is niet zonder discussie)
- is nog een sessie gericht op de mogelijkheden en onmogelijkheden van ICT-mogelijkheden (H)
- is tot slot een sessie gericht op loopbaanontwikkeling (B)

Een divers programma; we wachten af....

---------------------------------------------------------------

Op vrijdag 23 september 2011 a.s. vindt het Jaarcongres van de Nederlandse Orde van Advocaten plaats in het Chassé Theater te Breda.

Het thema van het congres is “Ethische dilemma’s, grenzeloos”. Omdat ethische dilemma’s een belangrijke rol spelen in de werkzaamheden van de advocaat wil de Orde dit jaar aandacht besteden aan ethiek in de volle breedte.

Tijdens het ochtendprogramma spreekt, na algemeen deken Jan Loorbach, Chief Executive Officer van IDTV Shula Rijxman. Dagvoorzitter is Winfried van den Muijsenbergh, advocaat en lid van de praktijkgroep Ondernemingsrecht bij Loyens & Loeff. De ochtend wordt afgesloten met een gesproken column van cabaretière Sara Kroos.

Het middagprogramma is opgebouwd volgens de ‘festivalformule’. Interessante sessies die ethische dilemma’s van verschillende kanten belichten bieden de mogelijkheid uw eigen programma samen te stellen. Aan bod komen onder andere de ethische dilemma’s bij strafzaken die uitgroeien tot mediahypes, de medische ethiek rond het invriezen van eicellen en de grens tussen registratie en privacybescherming.

Speciaal voor de jonge advocaat wordt een Linkedin Live-sessie georganiseerd over loopbaanplanning en grenzeloos netwerken. Advocaat-stagiaires krijgen de mogelijkheid om persoonlijk in contact te komen met succesvolle advocaten. Evenals vorig jaar zullen social media een prominente rol spelen op het Jaarcongres.

• Jaarongres 2011, NOvA, 08-07-2011
• Voorlopig parallelprogramma, NOvA, 08-07-2011

Mag je als (oud) rechter kritiek uiten op je collega's? Een kritische analyse van argumenten.

2011-07-09T01:45:00.003+02:00

Een door de president van het gerechtshof, mr. L. Verheij, terecht bekritiseerd beeld: catfight in toga. Maar zo werd de publieke discussie die gevoerd werd inzake het interview van Schalken maar al te graag door het NRC gekwalificeerd. Los van deze minder geslaagde kwalificatie (ook niet-toga-juristen gaven hun ideeën over het onderwerp en van een gevecht is geen sprake) blijft de vraag staan of Tom Schalken wel of niet in een interview de betrokken rechters had mogen bekritiseren.

Nu is dit een lastig debat waarin verschillende argumenten een rol spelen die ook nog weer eens via verschillende media tot ons zijn gekomen. Tijd om de deugdelijkheid van de verschillende argumenten maar eens te bezien en te bestuderen. Ik begin (natuurlijk) met een poging de argumentatiestructuren op te stellen. Niet eenvoudig want verschillende argumenten worden door elkaar gebruikt. Ik heb echter geprobeerd de argumenten zo goed mogelijk te interpreteren en te beschrijven. Het blijft echter een interpretatie (soms ook door mij aangezet) en verwijs om die reden voor directe lezing graag naar de oorspronkelijke bronnen. Ik sluit niet uit dat de betrokkenen het argument soms anders, bijvoorbeeld genuanceerder, hebben bedoeld. Bijkomend probleem is dat sommige argumenten in bepaalde commentaar/opiniestukken vaker terugkomen. Dit mag een eerste analyse ons echter niet in de weg staan al vraagt het wel om terughoudendheid in het toewijzen van argumenten aan de spelers. Daarom worden enkel de rugnummers gebruikt. Voor een toelichting op de gebruikte notatie in de argumentatiestructuren verwijs ik naar de link naar Van Eemeren e.a. (RUG).

Argumentatiestructuren

PRO (PROTAGONIST)
---------------------

De structuur voor de stelling dat Schalken wel publiekelijk zijn (oud)collega's mocht bekritiseren, lijkt de volgende te kunnen zijn:

1. Een rechter - in dit geval Schalken - moet publiekelijk zijn oud-collega's kunnen bekritiseren.

1.1 (want) dit verbetert de kwaliteit van onze rechtspraak (bron: 6)
1.1.1a (want) het zorgt voor rechtseenheid
1.1.1a.1a (want) juist door elkaar te bekritiseren schep je eenheid
1.1.1b (en) rechtseenheid geeft rechtsgelijkheid
(1.1.1b') (en) rechtsgelijkheid is een kernwaarde van onze rechtsstaat
1.1.2 (want) het houdt ons scherp
1.1.2.1 (want) dit zien we in voorbeelden uit Amerika waar openlijk kritiek geven heel normaal is
1.1.2.2 (want) die zie je ook bij de annotaties (zie verder 1.2.2.1a)
1.1.3 (want) de rechtspraak is niet gebaat bij een bastion waar nooit iemand iets over mag zeggen (Lange)
(1.1.3') (en) transparantie is essentieel voor onze rechtsstaat. Zie ook 1.4a.2

1.2 (want) door dit in dit geval af te wijzen, is er sprake van selectieve verontwaardiging bron: (6)
1.2.1a (want) andere rechters die in het openbaar kritiek uitten, werden niet hier op aangesproken
1.2.1a.1 (want) in het voorjaar werd Otte niet bekritiseerd toen hij met zijn boek 'De nieuwe kleren van de rechter' de rechtspraak de maat nam
1.2.1b (en) terwijl deze kritiek zelfs nog sterker was
1.2.2 (want) ook in annotaties nam Schalken ook eerder al menig rechter de maat (bron: 6)
1.2.2.1a (want) in deze annotaties gaf hij ook ongezouten kritiek op uitspraken van andere rechters
1.2.2.1b (en) zijn rol is daar niet wezenlijk anders dan waarvan hij nu tot ons spreekt
1.2.2.1b.1 (en) het maakt niet uit dat het publiek anders is (enkel juristen ipv krantenlezers)
1.2.3 (want) als Koos Spee afgelopen week bij zijn vertrek publiekelijk zijn juridisch context bespreekt, hoor je ook geen ongenoegen

1.3 (want) dat de rechtspraak schade lijdt gaat niet op (bron: 6)
1.3.1 (want) als door de kritiek de rechtspraak schade zou lijden dan is dit een teken dat er impliciet iets mis is
1.3.2 (want) de burger heeft nu kunnen zien hoe de rechtspraak functioneert

1.4a (want) vrijheid van meningsuiting moet voorop staan (bron: 2,6)
1.4a.1 (want) juist deze vrijheid heeft de burger laten zien hoe de rechtspraak functioneert (gelijk 1.3.2)
1.4a.2 (want) enkel zo vinden veranderingen plaats binnen de naar binnen gekeerde rechtspraak
1.4a.2.1 (want) juist de reacties van collega's op het interview op Schalken tonen ons dit (9)
1.4a.2.1.1 (want) je ziet geen zelfreflectie (bron: 10)
1.4a.2.2 (want) juist de manier waarop de rechtbank na de eerste wraking handelt, toont al hoezeer het alleen bezig is met het eigen imago (bron: 7)
1.4b (en) dit - na ontslag - was het enige maar wel juiste moment om dit te zeggen
1.4b.1 (want) een ander moment is er niet, voor ambtenaren die in het midden van een mediastorm zijn beland

CONTRA (ANTAGONIST)
---------------------

Het argument tegen het publiekelijk bekritiseren van oud-collega's door Schalken lijkt de volgende te zijn:

1. Een rechter - in dit geval Schalken - moet publiekelijk niet zijn oud-collega's bekritiseren.

1.1 (want) dit is schadelijk voor de rechtspraak
1.1.1 (want) tast het aanzien van de rechtspraak aan
1.1.1.1 (want) het toont dat rechterlijke macht nog steeds moeite heeft met de media (1)
1.1.1.2 (want) het toont dat rechters niet met één mond spreken

1.2 (want) enkel gericht om eigen moment of fame van Schalken, tijd voor zíjn slachtofferschap, narcistisch gedram (als privépersoon offert hij zogenaamd zijn carrière op om bij het publiek om genade en begrip te kunnen smeken). (bron: 3)

1.3 (want) ontslag maakt zijn zwijgplicht niet ongedaan. (bron: 3,8)
1.3.1 (want) het is schadelijke voor de rechtspraak (zie verder 1.1)

1.4 (want) de rechters waarop hij kritiek heeft, kunnen niet reageren. (bron: 4)

1.5 (want) de rechters hebben hem wel met alle egards behandeld. (bron: 4)

1.6 (want) de rechters hebben hem gelijk behandeld als andere getuigen. (bron: 11)

1.7 (want) een rechter moet niet spugen in de bron waaruit hij heeft gedronken. (bron: 4)

1.8 (want) Schalken is er enkel op uit ,,geld te verdienen met een boek over de zaak-Wilders." (bron: 4)

1.9 (want) zijn kritiek heeft toch geen impact (bron: 5)
1.9.1 (want) de voormalige collega's van Schalken bij de Amsterdamse rechtbank zullen niet erg geschrokken zijn van de verwijten die Schalken hun maakt
1.9.1.1. (want) rechters zien vooral het gekwetste ego van Schalken

1.10 (want) er is geen sprake van een onredelijke inperking van de vrijheid van meningsuiting
1.10.1a (want) van rechters als oud-rechters wordt nu eenmaal als professional verwacht dat ze zich niet publiek kritiek uiten
1.10.1a.1 (want) het is in de regel onaanvaardbaar wanneer rechters/raadsheren publiekelijk kritiek uiten op het werk van hun collega's
1.10.1b (en) het maakt hierbij niet uit of ze terecht of onterecht bekritiseerd worden
1.10.1c (en) gelijk aan andere professies waar de vrijheid van meningsuiting niet onbeperkt is

Analyse deugdelijkheid argumentatie.

Niet volledig maar:

1. Een aantal argumenten kunnen we wegstrepen omdat ze duidelijk drogredenen zijn. Pro-argument 1.2 (in geval Otte was het ook niet problematisch) als contra-argument 1.2 (Schalken is enkel een zure verliezer) en 1.8 (Schalken doet het voor zichzelf) vallen af. Het zijn argumentum ad hominems. Het op-de-man-spelen zegt mogelijk wel over hoe we Schalken moeten denken maar dit is niet de discussie. Het gaat hier hoe we de daad zelf normatief moeten duiden. Anders gezegd: stel Schalken was niet (ik citeer) "een zure man" of deed het niet "uit eigen belang", was zijn kritiek dan wel toegestaan? Het is een niet-relevant criterium.

2. Contra-argument 1.4 is ook niet overtuigend. De constatering dat de rechters in kwestie zelf niet kunnen reageren, maakt nog niet dat geen kritiek zou mogen worden geleverd. Ook feitelijk valt het argument te betwijfelen omdat het gerechtshof Amsterdam wel heeft gereageerd (echter: dit was niet inhoudelijk). Dat een ander niet mag reageren (proces) is in ieder geval geen overtuigend argument voor de stelling dat daarom de ander geen standpunt zou mogen uiten (inhoud). Het is het immuniseren van een standpunt.

3. Deze conclusie geldt ook voor contra-argument 1.9. Het feit dat de kritiek geen impact zal hebben, is geen overtuigend argument om het uiten van kritiek om die reden dus af te keuren. Helemaal nu - gezien de discussie - niet valt te overzien wat de gevolgen precies zullen zijn van het interview van Schalken. Drogreden: bevestiging van het gevolg.

4. Contra-argumenten 1.5 en 1.6 roepen de vraag op hoe de betrokken rechters Schalken nu daadwerkelijk hebben bejegend. No. 11 lijkt te zeggen dat Schalken gelijk is behandeld aan andere getuigen, No. 4 stelt dat Schalken met alle egards is behandeld (is hier sprake van een pragmatische inconsistentie?). Voor sommige juristen en voor de media is dit een interessante kwestie maar voor de stelling minder relevant (en zegt no. 4 eigenlijk niet hetzelfde als no. 11; namelijk dat getuigen altijd met alle egards worden bejegend?). Ook al zou Schalken buitengewoon goed zijn bejegend, blijft de vraag hoe dan ook staan: mag je het werk van een oud-collega rechter publiekelijk duiden? Het lijken om die reden geen doorslaggevend argumenten.

5. Voor contra-argument 1.7 geldt hetzelfde. De stelling dat je niet mag spugen in de bron waarin je gezwommen hebt (sommige kennen dit als het zogenaamde Willem-van-Hanegem-argument) is volgens de meeste logici een drogreden. Het kan inderdaad hypocriet zijn, maar is uiteindelijk een argumentum ad hominem. Meestal - en dit is afhankelijk van de reden waarom je niet mag spugen in de bron - betreft dit een tu quoque-variant. Het veronderstelt tevens dat je niet van mening mag veranderen. Dit is echter één van de pijlers van een kritische discussie.

6. Eén van de twee belangrijkste argumenten richt zich op de vraag of het gedrag van Schalken wel of niet schadelijk is voor de rechtspraak. Ten aanzien van dit argument lijken de protagonisten een sterke case te hebben: het is niet schadelijk. Dat het schadelijk is voor de rechtspraak vraagt als gevolgenethisch argument namelijk om bewijs en dit wordt niet tot nauwelijks gegeven (soms lijkt het bijna een drogreden van het hellend-vlak). Mogelijk zie ik bewijs over het hoofd?

7. Een aantal auteurs lijkt (hierbij) te veronderstellen dat burgers niet zouden mogen weten dat ook rechters het soms niet met elkaar eens zijn. Dit zou de rechtsstaat schaden omdat de burger de rechtspraak niet meer zou omarmen. De protagonisten wijzen er echter op dat juist de burger in een rechtsstaat gebaat is bij transparantie/openheid. Een mooi argument dat direct verbonden is met het tweede belangrijke argument: de reikwijdte van de vrijheid van meningsuiting. Is het redelijk om de vrijheid van meningsuiting van een rechter te beperken en geldt dit ook voor oud-rechters? De antagonisten hebben een sterk punt door om te beginnen te stellen dat ook de vrijheid van meningsuiting grenzen kent. In zekere zin is de Wilders-zaak zelf een voorbeeld naar de zoektocht naar de grenzen van de vrijheid van meningsuiting. (Dat dit bij andere beroepen ook soms gebeurd, is natuurlijk wel een drogreden). De protagonisten geven anderzijds aan dat vrijheid van meningsuiting (via krant of juridische literatuur) wel zorgt voor rechtseenheid en scherpte. Maar is de analogie die hier wordt gemaakt juist? Met andere woorden: is de kritiek van Schalken te vergelijken met een reguliere annotatie van Schalken of is hier sprake van een drogreden van de valse analogie? (ook hier geldt: de verwijzing naar Amerika an sich is weinigzeggend (good-company-drogreden)).

8. Het wordt duidelijk dat in de twee hoofdargumenten de burger en zijn/haar relatie tot de rechtsstaat centraal staat. Transparantie/openheid van de betrokkenen in het rechtssysteem (in dit geval onder rechters) wordt hierbij door de protagonisten als een belangrijke kernwaarde gezien. Samengevat: "burgers zien nu hoe het rechtssysteem werkt en dit komt ten goede aan de rechtsstaat; daarnaast zorgt het voor rechtseenheid = rechtsgelijkheid". Hiertegen wordt door anderen ingebracht dat volledige transparantie niet wenselijk is. Aangezien dit standpunt botst met o.a. een aantal prima-facie-verplichtingen rust de plicht om bewijs te geven hiertoe natuurlijk op de schouders van de antagonist. Waarom is volledige transparantie dan niet wenselijk? Interessant zijn dan de overeenkomsten met de open-texture-debatten als de rol-van-emoties-bij-juridisch-oordelen-debatten. Ook deze debatten werden/worden door sommige juristen bewust vermeden i.v.m. de onzekerheid die de debatten met zich mee brengen voor niet-kenners (lees: de burger). Een onzekerheid die niet iedere burger - zo is de angst - op waarde kan schatten. Helaas lijkt angst een slechte raadgever. Formeel: een argumentum ad metum?

Samengevat: Pro - Contra: 1-0? Een aantal argumenten in het debat vallen in ieder geval af, een aantal vragen om verdere verdieping of bewijs. De interessantste vraag in het debat is misschien toch wel het rechtsstatelijke leugentje om bestwil: mag je als overheid ter behoud van onze rechtsstaat burgers onwetend houden over de grenzen van deze rechtsstaat?

Bronnen

1. Zie Marc Janssens, Commentaar ND, Nederlands Dagblad, 6 juli 2011
2. Zie Yasha Lange, Mond houden, De Groene Amsterdammer (6 juli 2011)
3. Zie Nausicaa Marbe, Recht en roddel, de Volkskrant (8 juli 2011)
4. Zie Marcel Haenen, Kritiek rechter Schalken leidt tot moddergevecht, NRC Handelsblad (4 juli 2011)
5. Zie Marcel Haenen, Kritiek rechter Schalken leidt tot moddergevecht, NRC Handelsblad (4 juli 2011)
6. Zie Gerard Spong, Kritiek van Schalken op andere rechters is gepast; Verheij is selectief verontwaardigd over NRC-interview, NRC Handelsblad (6 juli 2011)
7. Zie Marcel Haenen, Kritiek rechter Schalken leidt tot moddergevecht, NRC Handelsblad (4 juli 2011)
8. Zie rechtspraak.nl, 02-07-2011
9. Zie Marcel Haenen, Kritiek rechter Schalken leidt tot moddergevecht, NRC Handelsblad (4 juli 2011)
10. Zie o.a. Limburgs Dagblad, Rechtspraak, (6 juli 2011)
11. Zie Marcel Haenen, Kritiek rechter Schalken leidt tot moddergevecht, NRC Handelsblad (4 juli 2011)

Korte uitleg argumentatiestructuren
Van Eemeren e.a. (uitleg RUG)

Rechtsethiek-update 7 juni. Een kleine inventarisatie.

2011-07-07T12:26:00.000+02:00

Niet wekelijks een update (want het zet nauwelijks aan tot kritisch denken), maar even voor het oude gevoel een overzicht van zaken die speelden in de media. Sommige dingen lijken nauwelijks te veranderen? Of dit nu het OM, de politie, rechtspraak, advocatuur of de ambtenarij in het algemeen betreft, laten we elkaar scherp houden....

• Toezicht op advocatuur aangescherpt, Telegraaf, 07-07-2011
• Haagse president Frits Bakker: ‘Zend rechtszaken integraal uit op tv’, De Pers, 07-07-2011
• Politie Drenthe speelt vals bij verhoren, Dagblad v/h Noorden, 05-07-2011
• 'OM liet kansen liggen tegen homopesters', Telegraaf, 05-07-2011
• mr H. berispt voor uitlatingen over ex-cliënt Pascal H., Tuchtrecht.nl, 04-07-2011
• Kerkrade pakt ‘foute’ ambtenaar, Telegraaf, 05-07-2011
• Excuus politie na medewerking nepinbraak, De Stentor, 05-07-2011
• Afshin Ellian: Italiaanse toestanden bij ons Openbaar Ministerie, Elsevier, 04-07-2011
• Rechter beboet voor ambtsmisbruik, NOS, 30-06-2011
• Tuchtrechtelijke procedure naar Zwolse onderzoeksrechter gestart, Rechtbank Zwolle, 30-06-2011
• Gemeente Zaanstad ontslaat foute ambtenaren, InOverheid, 28-06-2011